.
Thinking of Valentine's day... today... 14Fev , rona hau nia musika foun (new tune) "Tell Me Why?" Featuring A-Takur Mc Jauh Di Mata Dekat di Hati, Tebes ka lae? ��...�� Blessed Valentine ❤
TAMA LIU MAI BAINAKA SIRA, BEM VINDO E OBRIGADA PELA VISITA!

sexta-feira, 5 de junho de 2015

A Message of Condolences from associated Solidarity Friends in The Netherlands, formerly known as RENETIL - The Netherlands

FERNANDO "LA SAMA" DE ARAÚJO
A Message of Condolences from associated Solidarity Friends in The Netherlands, formerly known as RENETIL - The Netherlands

1995, occupation of the parliament hall The Hague, The NetherlaNDS. This was a protest against the opening of the gate of the Dutch Embassy in Jakarta - allowing the Indonesian police and military to arrest Timorese activists and their sympathizers who had climbed the fences to attract attention of the media and the international community. It was the Dutch minister of Foreign Affairs Van Mierlo who had made a deal with his Indonesian colleague Alatas and gave the green light to open the fence, followed by a public and official statement that all activists had walked free. The series of protests (of which the picture above was the second) was initiated to uncover the lies about the safety of the (arrested) activists - and to release the list of names of those arrested and tortured at military compounds. We made front page news in all national newspapers - plus we were the first item in the national news on TV.
Dear friends,

Dear relatives, colleagues and comrades of maun Fernando “La Sama” de Araújo, members of the grand family of RENETIL, Thank you for providing the opportunity to share our shock and grief with you. Please forgive us for writing these words in English, and please forgive us for not being able to find words of comfort for you.

How can any language provide the appropriate words, when we deal with the sudden and unexpected loss of a very special brother - who inspired so many people around the world to join hands and stand together for freedom, justice and democracy for the people of Timor Leste.

In the early ‘90s, when we were young and inexperienced activists, it was a serious challenge for us in The Netherlands to raise awareness and solidarity for Timor Leste. We were young, we were all born after the era of our country’s colonialism in Indonesia.

The generation of our grand-parents choose to not speak about our history of colonial and often ruthless rule. In silent embarrassment over this past, the generation of our parents choose to not criticize Indonesia, and therefore closed their eyes to what was happening in Timor - and how these atrocities continue in West Papua until today.

As young activists in The Netherlands in the early ‘90s, it often seemed like talking to brick walls when ever we attempted to raise the topic of boycotting the delivery of weapons to Indonesia by our government. The generation of our parents told us over and over again that we needed to understand that we should not criticize these matters. In our country, Indonesia was the past - and must stay in the past.

A change to this silent attitude began after the images of the Santa Cruz Massacre, and when young Timorese started telling their stories around the world - also in our country. Young Timorese, members of RENETIL... they knew so well how to connect to the activists in every country they visited on their speaking tours - and how to become our friends.

These young members of the RENETIL family told the stories of the present - not the past. And with these stories of the present, even in our country people had to wake up and be confronted with the horrific consequences of silence. We shared our homes and accompanied our RENETIL comrades to meetings, to the media and to other networks of activists.

And soon we found more friends in solidarity: activists from the Maluku and West Papua communities in our country. They had experienced the consequences of the silence about colonial times. They experienced what it means when there is no way to go home. This is how we all connected in solidarity, and together we became RENETIL - The Netherlands.

At the time we formed RENETIL - The Netherlands, maun Nando was already arrested and in prison. We were proud to continue what he had started, we were proud to be part of the grand family of RENETIL.

In The Netherlands, we continued to act, demonstrate, write and speak as part of RENETIL until the Referendum in 1999. But we were Dutch, Maluku and West Papua activists - united through inspiration, aspiration and solidarity. This is what a brother like maun Nando means to us, he brought us together as one family.

Maun Nando continued to be an inspiration after the Referendum, and after the Restoration of Independence, and along the steps and stages of the nation of Timor Leste. His dedication to human rights and democracy was - and will always be - an inspiration and a great example of endurance and dignity.

We will remember him fondly and we will treasure the path that he paved.

Kompaneiru Maun La Sama,
 Farewell
 Selamat jalan
Boa viazen
Your comrades,
 RENETIL - The Netherlands

quarta-feira, 3 de junho de 2015

S.E. PR TMR APRESENTA CONDOLÊNCIAS À FAMÍLIA DE DR. FERNANDO “LASAMA” DE ARAÚJO

Presidente da Republica Taur Matan Ruak
Díli, 2 junho, 2015 – S.E. o Presidente da República, Taur Matan Ruak, apresentou esta terça-feira as suas condolências à família do Ministro de Estado, Coordenador para os Assuntos Sociais e Ministro da Educação, Dr. Fernando “Lasama” de Araujo, que faleceu na terça-feira manhã no Hospital Nacional Guido Valadares.

É o seguinte o teor da mensagem de condolências do Chefe de Estado:


“Foi com grande tristeza que tomei conhecimento do falecimento de Fernando “Lasama” de Araújo. Em nome do povo de Timor-Leste e em meu nome pessoal, venho transmitir à família enlutada as minhas sinceras condolências.

Foi com grande pesar também que o povo de Timor-Leste tomou conhecimento desta notícia, porque perdeu uma figura política e um líder de grande carisma.

Sacrificou-se pela libertação da pátria até ser feito prisioneiro por vários anos. Lutou pela libertação do povo após a independência até ao último momento da sua vida.

O povo de Timor-Leste e o país jamais esquecerão o sacrifício e o esforço de Lasama.”

Fernando Lasama de Araújo foi hospitalizado na segunda-feira, 1 de junho, após uma visita de trabalho ao município de Covalima. Faleceu hoje, aos 52 anos, na sequência de uma trombose com derrame cerebral. 

Era o quinto de oito irmãos.

Segue-se uma curta biografia de Fernando Lasama de Araújo:

Nome: Fernando Lasama de Araujo,
Naturalidade: Manutasi, Ainaro
Data de nascimento: 26 de fevereiro de 1963.

Experiência política e profissional
  1. Ministro de Estado, Coordenador dos Assuntos Sociais e Ministro da Educação (16 de fevereiro de 2015)
  2. Vice-Primeiro-Ministro (8 de agosto de 2012- 15 de fevereiro de 2015)
  3. Presidente em exercício da Assembleia Parlamentar – CPLP 2012/2013
  4. Presidente do Parlamento Nacional (2007-2012)
  5. Presidente da República interino (13 de fevereiro de 2008 – 17 de abril de 2008)
  6. Vice-Ministro dos Negócios Estrangeiros e Cooperação – Governo de transição UNTAET (2001-2002).
  7. Fundador do Partido Democrático – PD, 2001.
  8. Secretário-Geral da RENETIL 1988-2000.
  9. Coordenador da Comissão de Planeamento, Conselho Nacional da Resistência Timorense – CNRT, 1999.
  10. Fundador da RENETIL – Resistência Nacional dos Estudante de Timor-Leste, 1988.
  11. Prisioneiro político – 1991-1998, Cipinang, Jacarta, Indonésia.
  12. Fundador do jornal Vox Populi.
  13. Coordenador da Rádio Timor Kmanek – Programa “Oras to’o ona”, Conselho Nacional da Resistência Timorense – CNRT, 1999.
Fonte: www.facebook.com/presidenciatl

Fernando La Sama de Araujo, Moris Ho Luta, Mate ho Historia!

Timor Leste lakon figura diak ida, laos deit familia maibe Povo iha Nasaun Timor Leste hotu triste tamba tenki lakon figura gerasaun foun ida maka Ministru Estado Coordenador Assuntu Sosial no Ministru Edukasaun Fernando La Sama de Araujo nebe'e fila hikas ona ba aman maromak nia kadunan santu iha loron 2 fulan Junho tinan 2015 iha Hospital Guido Valadares tuku 8:40. 

Fernando La Sama de Araujo mate ho tinan 52 anos, moris iha Manutassi Ainaru Iha loron 26 fulan Fevereiro tinan 1963. Durante nia moris La Sama dedika nia aan tomak ba rai doben Timor Leste, nudar povu kiik no lao ain tanan nia oan, moris husi susar no terus hahu'u husi kiik, wainhira sei kiik nia sai husi eskola no ajuda inan aman hamos duut iha to'os no dala ruma sai "karau atan". Matebian hanesan ex Presidente Parlamento Nasional, oan ba dala 5 husi maun alin nain 8 feto nain 5 no mane nain 3 resultado husi Horacio de Araujo no Emiliana da Conceicao nia domin. Maibe hela deit sira nain 5 tamba husi maun alin nain 8 mate nain 3 (feto 2 no mane 1).

Iha loron 20 fulan Junho tinan 1988, La Sama lidera Estudantes Nasionalistas Universitarios nain 10, hamutuk ho nia harii organizasaun Clandestina Nasional dos Estudantes de Timor Leste "RENETIL" iha Denpasar-Bali Indonesia. Organizasaun ne'e ba Jovens no Estudante Nacionalista Timor oan tomak nebe Estuda ka Serviso iha Indonesia, ho estrategia katak liu husi RENETIL bele isola Timor oan tomak husi influensia ka interesse politika Ideologica Social Economica nebe okupantes sira lansa, alem de ne'e isola Timor oan sira husi ideologia "pancasila" ho estrategia seluk liu husi RENETIL bele habelar funu iha Timor-Leste sai mos issue Nasional iha propria Indonesia nia laran "Timorizasaun no Conflito" iha Republika Indonesia. 

Hahu'u husi loron 20 fulan Junho tinan 1988 nia jura ba nia aan rasik, ba maromak, ba bandeira nasional, ba povu heroico maubere, no jura ba herois matebian sira hotu katak nia sei luta ba libertasaun nasional no sei fiel ba prinsipio Ukun Rasik Aan fiel ho submissaun total ba ordem husi comando superior da luta, jura atu luta to nia raan turuk ida ba dala ikus "ate a ultima gota de sangue" contra invasaun vergonhosa ho okupasaun ilegal no operasaun sistematica husi regime militar Soehartu nian iha Timor-Leste. Jura katak sei luta contra violasoes Povo Maubere nia direito, luta contra injustisa hodi foti no hatur dignidade ema timor oan tomak hanesan mos ema husi rai seluk seluk. Jura atu ema seluk la sama tan nia povu maubere tamba principio ida katak "labele iha tan ema atu sama ema Timor Oan sira" hodi nune, nia rasik hanaran aan "LA SAMA". Fernando La Sama de Araujo nudar codigo luta clandestino nian.

Sira nain 10 nebe harii RENETIL hatoo ba comando da luta konaba resistensia RENETIL hahuu husi biban neba, Fernando La Sama dirige halao actividade RENETIL ba dala uluk depois de comando superior da luta mos hatene RENETIL no reconhece nia existencia, nia sempre consulta ho comandante em chefe das FALINTIL Kayrala Xanana Gusmao nudar dirigente maximo luta ba Independencia nian. 

Iha loron 24 fulan Novembro 1991 liu tiha loron 12 massacre Santa Cruz, INTEL militar Indonesia kaer nia iha nia uma kos hela fatin, nebe sai mos hanesan sede RENETIL iha biban neba. Iha fatin ida naran "Taman Sari" iha zona Sesetan Sanglah Denpasar Bali. Ema kaer nia iha kalan bot no lori nia ba liu interrogatorio iha INTEL sira nia fatin, tortura nia no hatama nia ba kadeia iha Denpasar antes lori nia ba Jakarta. 

Hahu husi loron 25 fulan Setembro tinan 1992 to loron 23 fulan tinan 1998 Fernando La Sama de Araujo sai prisioneiro iha CIPINANG Jakarta hamutuk ho compatriotas camaradas no combatentes sira seluk hanesan Joao Camara, Marito Reis no Kayrala Xanana Gusmao. Fernando La Sama de Araujo mos sai coordenador ba seccao comunicacao social, comissao planeamento no coordenasaun campanha CPCC CNRT orgaun ida nebe mos importante tebes iha movimento Pro-Independencia Timor-Leste nian. 

Husi tinan 1999 to tinan 2001 La Sama continua fali nia estudo iha univeridade Melbourne Australia.

Iha loron 10 fulan Junho tinan 2001 nia funda Partido Democratico PD no assume cargo nudar Presidente Partido Democratico.

Iha tinan 2002 iha tempo Governo Constitucional ba dala uluk hili nia sai hanesan Vice Ministro dos Negocios Estrangeiros no Cooperacao, Vice ba Dr. Jose Ramos Horta nebe tutela cargo nudar Ministro dos Negocios Estrangeiros iha biban neba.

Iha fulan Julho tinan 2007 eleito sai presidente Parlamento Nacional liu husi eleisaun ba Presidente iha Uma Fukun, hahu husi nia eleisaun ba Presidente Uma Fukun Parlamento Nasional no hanesan Presidente Parlamento Nasional nudar orgaun representativo consegue garante estabilidade politica iha Uma Fukun nebe mos contribui ba estabilidade nasional, consegue consolida bloku aliansa maioria parlamentar AMP no sempre bolu atensaun ba governo no mos lori membro parlamento nacional hodi tau matan ba povu aileba sira iha zona isoladas no mos bolu atensaun ba governu atu tau matan ba juventude sira.

Iha Fulan Fevereiro tinan 2007 liu husi conferensia nasional Partido Democratico representante husi municipio hotu hili nia nudar presidente PD hodi concorre ba Presidente da Republica iha eleisoes Presidenciais hodi nune Fernando La Sama de Araujo lori PD no ema rihun ba rihun no grupo oin oin husi vertentes hotu, nia naran sai destakadu bot hanesan lider gerasaun foun nebe tama iha jogo politico iha nivel aas iha nasaun ida ne, maibe circunstancias nebe ita hotu compreende halo nia candidatura "la too rohan no dikin."

Iha fulan fevereiro tinan 2008 nia assume cargo nudar Presidente da Republica interino depois de Presidente da Republica Jose Ramos Horta hetan atentado contra nia sofre kanek hodi halao tratamento iha Australia. Durante nee nia assume internamente knaar nudar Presidente da Republica interino, Fernanso La Sama de Araujo hola iniciativa buka oinsa bele assegura estabilidade Politica Nasional iha biban nebe Nasaun Timor Leste hasoru situasaun fragil ho estado de sitio no emergencia. Buka oinsa atu bele ultrapassa divergencia boot entre estado no grupo armados sira. Nia ho orgauns soberano sira seluk consegue halibur hamutuk hikas PNTL no FDTL hodi tula responsabilidade ba instituisaun rua nee atu serve ba povu nia interesse hodi serviso no aktua hamutuk iha comando ida nia okos hodi hasoru situasoes emergentes hotu iha rai laran liu liu atu buka convense grupo armado Alfredo Reinaldo ho Gastao. Iha ninia lideransa mos, grupo Alfredo Reinaldo no Gastao Salsinha entrega sira nia kilat ho material sira seluk, hodi nune sira entrega mos sira nia aan ba justisa, tamba se laos lideransa ida hanesan nia maka atentado tinan 2008 contra orgaun soberano rua Presidente da Republika ho Primeiro Ministro maka estabilidade nasional bele la hetan garantia nebe bele sobu estabilidade nasional. Neduni atu bele assegura estabilidade Politica, normal funcionamento instituisaun estado nian hotu no estabilidade nasional tenki iha lideransa ida nebe hatene no sensivel ba situasoes hotu, lideransa ida nebe tenki iha ninia integridade fisica no moral hasoru situasoes sira ne rasik.

La Sama mos candidatu ba Presidente ba tinan 2012 to tinan 2017 ho razaun katak to ona tempo ain tanan nia oan ida servi povu maubere liu husi Presidente da Republica, no to ona tempo La Sama husi Frente Clandestina sai Presidente da Republica. Husi Frente Armada, Xanana Gusmao sai ona Presidente da Republika, husi frente Diplomatica Ramos Horta sai ona Presidente da Republika, tempo to ona La Sama husi Frente Clandestina sai Presidnete da Republica.

La Sama nia mehi atu realiza ideia D. Boa Ventura nian nebe funu hasoru estrangeiro atu harii ukun no bandu mesak ba rai povu timor no saudoso Nicolau Lobato hamoris hikas ideia D. Boaventura nian ne iha tinan 1975 no hatutan husi Xanana Gusmao desde 1983 to tinan 1999. Timor Leste hetan nia ukun aan no legal no legitimamente hetan reconhecimento husi comunidade internacional iha loron 20 fulan Maiu tinan 2002, iha ukun aan nia laran Kayrala Xanana Gusmao sai Presidente da Republica ba dala uluk iha periodo tinan 2002 to tinan 2007. Ramos Horta sai Presidente da Republica da dala 2 iha periodo tinan 2007 to tinan 2012. Expectativa Bot La Sama sai Presidente da Republica ba dala 3 iha periodo tinan 2012 to tinan 2017 tamba to ona tempo atu ran foin sai sira kaer volante Nasaun nian lori desenvolvimento lais liu tan ba oin.

La Sama destacado iha foin sae sira nia leet desde funu hasoru ocupacao, desde harii organizacao luta clandestina dos Estudantes Timorenses RENETIL to tama prisaun CIPINANG. Maske la eleito nudar Presidente da Republica ba periodo tinan 2012 to tinan 2017 maibe kargo ikus nebe nia assume mak Ministro Estado Coordenador Assuntos Sociais no Ministro da Educacao. Maibe foin mak halao knaar durante loron 100 ou fulan 3 resin, La Sama tenki husik mundo ne'e iha loron 2 fulan Junho tinan 2015 iha Hospital Nasional Guido Valadares. 

Fernando La Sama de Araujo mate husik hela nia fein Maria Jaquelina ho nia oan Lirio Hadomi Aquino de Araujo.

Adeus La Sama, Lao ho Maromak, no Hela ho Maromak,
No Hamutuk ho Aman Maromak Tau matan ba Povu Timor Leste hodi hetan Paz, Unidade no Moris Mesak!

Fonte: Transmissaun live TVTL
Transcrisaun husi Dalia Kiakilir
Oxford, 03 de Junho 2015

terça-feira, 2 de junho de 2015

Bispo Dom Ximenes Belo Honra a Memoria de Fernando de Araujo "La Sama"

Bispo Dom Carlos Filipe Ximenes Belo
& Dr Fernando "La Sama" de Araujo
Acabou de falecer no dia de hoje, pelas 8.45 h locais, no Hospital Nacional “Guido Valadares”, em Díli o senhor Dr. Fernando Araujo, mais conhecido com o nome de ”La Sama”. Desde fevereiro do corrente ano que era membro do VI Governo Constitucional, como Ministro de Estado, Coordenador de Assuntos Sociais e Ministro de Educação da Republica Democrática de Timor-Leste.

Ao Governo timorenses, à Família, ao Partido Democrático, à Renetil e ao povo de Ainaro, apresento as minhas mais sentidas condolências.

Fernando de Araújo nasceu em Mano Tasi, concelho de Ainaro, então no Timor Português, a 26 de fevereiro de 1963. Ainda adolescente, frequentou a escola na vila de Ainaro. Viu surgir os partidos políticos em 1975 e acompanhou os acontecimentos do Golpe de Estado da UDT e contragolpe da Fretilin. Foi testemunha da invasão das Foças Armadas Indonésias e a ocupação de Ainaro pelos soldados indonésios. Completados os estudos do “SMA”, foi continuar os estudos superiores em Denpasar, Bali.

Oriundo de uma região de “Kaladi Assuwa’in” que no passado lutaram contra os ocupantes estrangeiros, Fernando de Araújo não podia ficar de braços cruzados contra as injustiças e abusos de direitos humanos em Ainaro e Timor Timur. Empenhou-se na luta da defesa dos direitos do Povo timorense. A sua luta não decorreu nas florestas de Mano Tasi ou Soro Karaik; não desenvolveu guerrilha nos contrafortes de Ramelau ou Surulau, nem nos precipícios de Mauchiga, Nunomogue, ou Aituto; não enfrentou os “Bapaks” nas planícies de Cassa ou Zumalai… A guerrilha que Fernando “La Sama” desenvolveu foi nos ambientes das escolas e nas Universidades em pleno território indonésio. Adotou como nome da guerrilha “urbana” o nome La Sama, em Tétum, e que significa, “ninguém me pise a cabeça”, ou seja, ninguém nos pode pisar a dignidade.

Moris ho Luta Mate ho Historia

Em 1988, com outros “mahasiswa/mahasiswi”, “timor oan assuwa’in”, fundou a Resistência Nacional de Estudantes de Timor-Leste (RENETIL), tornando-se secretário-geral. Desta frente estudantil e universitária. Começaram as manifestações e os assaltos às embaixadas estrangeiras em Jakarta. Em 1991, foi enviado para a prisão de Cipinang (Jakarta), onde se encontrava o Comandante Xanana Gusmão.

Desde o ano 2002 que vem desenvolvendo a sua Acão como presidente do Partido Democrático, como membro do Parlamento Nacional e como membro dos sucessivos governos constitucionais.


O Senhor Fernando La Sama de Araújo morreu vítima de uma trombose com derrame cerebral. Que Deus Nosso senhor o recompense pelo seu generoso trabalho em favor da Nação Timor Loro Sa’e. A sua vida de serviço e dedicação à Res Publica é um exemplo para as futuras gerações de “loricos assuwain”. Honremos a memória dos nossos heróis e daqueles que trabalharam pela independência da nossa querida Pátria. 


Viva Ainaro! Viva Timor Lorosa'e!

Porto, 2 de junho de 2015
Dom Carlos Filipe Ximenes Belo
Prémio Nobel da Paz 1996.

Publicação em destaque

Dalia Kiakilir "My Self"

“ Ohin hau pinta aban ho perspektiva matak, ho larametin katak realidade bele mosu hanesan iha hau nia mehi! ”  Dalia ,    Was b...