.
Thinking of Valentine's day... today... 14Fev , rona hau nia musika foun (new tune) "Tell Me Why?" Featuring A-Takur Mc Jauh Di Mata Dekat di Hati, Tebes ka lae? ��...�� Blessed Valentine ❤
TAMA LIU MAI BAINAKA SIRA, BEM VINDO E OBRIGADA PELA VISITA!

sábado, 5 de março de 2016

Nomeasaun Ba Lideransa F-FDTL Kompetensia Se Los Nian?

NOMEASAUN BA LIDERANSA F-FDTL KOMPETENSIA SE LOS NIAN?

Husi: Moisés Vicente

Moisés Vicente
Opinião ida ne’e analiza kazu kona-bá polémika nomeasaun no exonerasaun iha semana hirak liubá ne’e 09 de Fevereiro de 2016 públiku Timor-Leste liu-liu orgaun (Legislativu) Parlamentu Nasional no orgaun (Ezekutivu) Governo sente hakfodak ho desizaun PR-Presidente da República, TMR-Taur Matan Ruak ne’ebé deside hodi halo susesaun lideransa ba F-FDTL-Falintil-Forsa Defeza de Timor-Leste, ne’ebé demite Chefe Estado Maijor Jeneral Lere Anan Timur no promove Brigadeiro Jeneral Fimomeno Paixão ba CEMGFA-Chefe Estado Maior General Forsa Armada F-FDTL no Koronel Falur Rate Laek ba Vice-CEMGFA F-FDTL. Desizaun Presidente da República Taur Matan Ruak ba nomeasaun no exonerasaun CEMGFA F-FDTL ida ne’e legal.

Iha mundu seluk kontinental (Benua) Australia, Eropa, Amerika no ASIAN ne’ebá sempre iha mudansa iha forsa armadas nian laran ba kargu importante hanesan mensiona ona iha leten. Diak liu Timor-Leste mós Forsa Armada ida atu sai professional diak liu tuir ita nia dalan legal ne’ebé konsagra ona iha Konstituisaun RDTL no iha Decreto Lei No 7/2014 Estatuto dos Militares das F-FDTL nian haruka. Tuir lolos orgaun rua Parlamentu Nasional ho Governu labele hakfodak, iha ne’ebé tuir ita nian Lei Inan Konstituisaun República Demokrática Timor-Leste fó dalan iha artigu 74 alinea 2 hatete katak Hala’o knar nudar Komandante Supremu (Panglima Tertinggi) Forsa Armada sira nian. No tuir Lei Inan KRDTL artigu 86 alinea m). Tuir proposta Governu nian, Xefe Estadu Maiór Jenerál Forsa Armada, Vise-Xefe Estadu Maiór Jenerál Forsa Armada no Xefe Estadu Maior Forsa Armada nian, rona tuir, iha kazu ikus mai ne’e, Xefe Estadu Maiór Jenerál Forsa Armada nian.

Signifika katak nomeasaun ba Maijor General Forsa Armadas nian kompetensia Presidente da República mak nomea, maibé liu husi proposta husi Governu. Proposta Governu tenke bazeia mós ba Lei, enkuanto proposta mak la bazeia ba Lei, Presidente da República sei la kumpri, tanba Lei mos la obriga Presidente da República atu kumpri proposta Governu nian. Desizaun ne’ebé Presidente da Republika foti ne’e positivu ona, tanba premeiro, nia nudar Komadante Supremu Forsa Armada sira nian, segundo VI Governu Konstitusional lahalo nia kna’ar tanba Presidente da Repúblika fó ona karta resposta ba Governo atu nomea ema ruma no bele halo tan extensaun ba Chefe Estado Maijor Lere Anan Timur, tanba Maijor Lere Anan Timur nia mandato remata iha loron 05 de Outubro de 2015, maibé to’o ate a data VI Governu Konstitusional nunka resposta ba Presidente da República, treseiro Lei mak la fó dalan. Ne’e sorin ida.

Iha parte seluk, VI Governu Konstitusional mantein pozisaun ba polémika mudansa estrutura iha F-FDTL no kazu ida ne’e sei lori ba TR-Tribunál Recurso hodi husu inkonstitusionalidade ba desizaun Presidente da República nian. Governu mantein pozisaun ho razaun katak tuir lei Governu mak haruka proposta hafoin Presidenti halo nomeasaun, laos hanesan buat ne’ebé akontese Presidente da República exonera Chefe Estado Maior atual no Brigadeiru Filomeno Paxão sai nudar Xefi Estadu Maior. Maske nune Presidente da República dehan tiha ona katak sei responsabiliza ba desizaun ne'e no sei la hasai fali ou la retira desizaun ne'e.  PR Taur Matan Ruak hatete nia simu proposta ida husi Governo, no iha proposta ne’e Governo husu atu mantein nafatin pozisaun Chefe Estado Maijor General Lere Anan Timur nian, maibé PR TMR la konkorda tanba Presidente da República rasik “defende Estado ida tranzisaun husi estadu de homem ba estadu de lei. Uluk iha ai laran mate maka troka, iha vila laran tenke troka kuandu ita moris”. PR TMR iha ninia deskursu iha PN, 25/02/2016.

PR TMR dehan tan iha ninia deskursu iha PN, 25/02/2016 tranzisaun tenke halo tanba importante hodi fó oportunidade ba ema seluk atu aplika ninia sabedoria, teste ninia kapasidade, no útil ba nasaun ou lae. PR afirma katak nia rasik halo ida ne’e iha tinan 2011 ne’ebé nia rasik tinan ki’ik liu koroneis hotu-hotu iha forsa armadas nia laran. “Sé hau la sai, ne’e hanesan kareta iha tráfiku boot. Pior liu sira seluk sai uluk husi hau, tranzisaun la lao. No hau sai la’os hau baruk no hakarak sai Prezidente deit, maibé liu-liu sai para fó fatin ba sira seluk, laiha momentu ida ne’ebé nia rasik hateten ba koroneis sira katak sira tenke hela to’o baruk de’it, no laiha momentu ida mós maka Prezidente hateten ba Primeiru Ministru ida katak Maijór Jenerál Lere Anan Timur tenke hela. Laiha momentu ida ke hau konversa ho Jenerál Lere Anan Timur hodi hau hatete ba nia katak, nia tenke hela. Hau sempre hateten sé fó fatin ba sira seluk diak liutan ita boot sai ho naran moos, elojiadu”.

PR TMR mós hakarak jura bainhira iha tomada de pose para atu halo lei, aplika lei no konstituisaun RDTL haruka. No ita nia komandante sira tuir lei, sira nia tempu hotu liu. PR rasik la hatene, nia maka sala ou Governo maka sala tanba Governo aprezenta proposta ba Presidente República atu hili Chefe Estado Maior das Forsas Armada foun no proposta Governo nian rua. Entre proposta rua ne’e, iha ida maka rekondusaun. Ne’e duni, PR la konkorda ho rekondusaun tanba implikasoens ba koroneis sira ne’ebé tuir mai la iha promosaun. Jenerál Filomeno Paixão rasik mós laiha promosaun tanba nia kontinua nafatin iha nia pozisaun, no karik sira na’in rua  nafatin só altera lei tanba sé la altera lei sira na’in rua sei sai dala ida. Sai dala ida maka tenke lori koronel rua maka promove ba Brigadeiru ida no ida seluk ba Maijór Jeneral. Chefe Estadu Maior Falur Rate Laek mós tenke hotu ninia mandatu tanba mandatu rua de’it, depois de dois anos signifika katak oportunidade promosaun ba sira seluk laiha. PR Taur Matan Ruak husu, seráke kazu ida ne’e maka sai preukupasaun boot? Tanba iha asuntu balun ne’ebé boot liu ida ne’e maibé ita konsege ultrapasa. No exonerasaun Maijor Generál Lere nian sai tiha polémika boot. PR TMR nia haree ida ne’e laos problema. Problema ba PR TMR forma oinsá ita lori Timor-Leste no tipu de sivilizasaun ne’ebé ita harii iha Timor-Leste. PR hatete iha Uma Fukun PN, 25/02/2016.

Husi sorin seluk, Reitor Universidade da Paz (UNPAZ), Dr. Lucas da Costa “Rama Metan” hatete exonerasaun ba Maijor General Lere Anan Timur ne’e kompetensia tomak iha Presidente da República Taur Matan Ruak tanba Presidente da República nudar Komandante Supreme F-FDTL nudar mos Chefe do Estado. Rama-Metan mos hatutan hanesan orgaun soberanu seluk Governo, Parlamentu Nasional halo intervensaun, intervensaun ne’e labele hanesan desizaun, intervensaun ne’e labele proposta deit, ne’e mos konstituisaun RDTL hatete katak atu nomeia Chefe Estado Maijor General kompetensia tomak iha Presidente da Republica maibé ho proposta Governo. Rama-Metan konsidera, polémika ne’ebé mosu dehan katak tanba Governo la konkorda mak PR tenke dada fali nia nomeasaun ne’e ou dada fali nia desizaun atu exonera Maijor General Lere Anan Timur ne’e ladun klaru, ladun kona tanba Governu nia knar iha F-FDTL nia laran nudar administrativu deit, tau osan ba sosa kareta, tau osan ba hola farda, tau osan ba selu soldadu, tau osan ba halo uma, mais Governu labele komanda F-FDTL ba atu halo funu ka hapara funu. Tanba ne’e kompensia Presidente da Republica nian liman.  (Jornál Diario Nacional, 02 Marsu 2016, pajina, 16).

Iha lidun seluk, Eurico Araujo hanesan Dekano Faculdade Siencia Sosiais Universidade Nasional Timor Lorosae (UNTL) esplika katak Presidente da República iha direitu prerogativu atu hola desizaun hanesan subsitituisaun, demisaun, exonerasaun ba nain ulun sira iha Forsa Defeza, so que tenki iha komunikasaun ho orgaun soberania sira seluk Governu ho Parlamentu Nasional. “Se ita dehan exonerasaun iha nia impaktu juridikamente iha todan, ita dehan demisaun mos, tanba ne’e ita tenki hili termu ne’ebé los, tanba atu exonerasaun ou demisaun ida ne’e Presidente da República hatete mak halo maibé hamosu fali polémika, premeiraves ita hare Governo la aseita, lakonkorda ho Presidente da República nia desizaun, ne’e premeiraves Akademico sira hare, karik normal tanba pais Democratico, ita espera bele labele hamosu tensaun politika ne’ebé makas, labele lori krizi ruma.”. (Jornál Nacional Diario, 02 Marsu 2016, pajina, 16).

Konklusaun tuir hakerek na’in nia hare’e ba kazu nomeasaun no exonerasaun ba kargu Chefe Estado Maijor General Forsa Armadas F-FDTL no nia Vice-CEMGFA nian ne’ebé Presidente da Republika Taur Matan Ruak foti bazea Konstitusaun RDTL artgiu 74 alinea 2 mak fó dalan no Decreto Lei No 7/2014 Estatuto dos Militares das F-FDTL nia haruka. Iha ne’ebé bazea ba proposta husi Governo nian dirize husi Sua.Ex. Primeiru-Ministru Dr. Rui Maria de Araújo haruka proposta dala rua (2) ba Sua Ex. PR TMR maibé PR TMR la konkorda ho prostosta ne’e tanba ho razaun Governo nian hakarak nomeasaun nafatin ba kargu Chefe Estado Maijor General Forsa Armada F-FDTL Lere Anan Timur ho Vice-CEMGFA F-FDTL kontinua nafatin nia mandatu. Los duni tuir hakerek na’in nia haree desizaun Presidente da República Taur Matan Ruak ba nomeasaun no exonerasaun CEMGFA F-FDTL ida ne’e legál. Ita hotu hein desizaun ikus husi orgaun Tribunál Recurso nia desizaun lao oinsa.

Ikus liu, hakerek na’in fó rekomendasaun ba Sua.Ex. Presidente da República TMR no Governo presiza komunikasaun ne’ebé saudavel no klarifika ba públiku kona-bá polémika ne’ebé dadaun ne’e lao hela, hodi labele kria rumoris oin-oin iha sosiedade nia leet. Presidente da República, Parlamento Nacional no Governo utiliza dalan legál hodi husu Tribunál Recurso nia apresiasaun kona-bá desizaun ne’ebé Presidente da República hasai. ****

Referénsia:
v  Presidente da Republika la hakfodak ho ameasa Parlamentu Nasional ba Tribunál. Asesu iha Jornál Diário Nasional, 22 Fevereiru 2016.
v  Diretór Ezekutivu Fundasaun Mahein Belo, Nélson Tuir Lei ka Estatuta Militar Forsa Defeza nian, Presidente da Repúblika, Taur Matan Ruak mak halo nomeisaun ba Komandante Jerál foun F-FDTL nian bázea ba proposta husi Governo. Asesu iha Radio Liberdade, no TIMOR-AGORA, 21 Fevereiru 2016. http://timoragora.blogspot.pt/2016/02/fm-tuir-lei-estatuta-militar-f-fdtl.html
v  DASAR-DASAR ILMU POLITIK. Prof. Miriam Budiardjo. Asesu iha loron Kuarta-Feira, 24 Fevereiru 2016.
v  Presidente da República Nudar Komandante Supremu Iha Poder Halo Nomiasaun. Asesu iha Jornal Suara Timor Lorosae, 26 Fevereiru 2016.
v  Maijor General F-FDTL Lere Anan Timur Kumpri Konstituisaun RDTL. Asesu iha Jornál Suara Timor Lorosae, 26 Fevereiru 2016.
v  Ezonerasaun La Iha Baze Legal, Tenki Rezolve. Asesu iha loron Segunda-Feira, 29 Fevereiru 2016. http://timoragora.blogspot.pt/2016/02/ezonerasaun-la-iha-baze-legal-tenki.html

v  Proposta Nomeasaun no Exonerasaun Polémika entre Prezidente da Repúblika ho Governu RDTL. Asesu iha loron 01 Marsu 2016. http://www.fundasaunmahein.org/2016/02/23/proposta-nomeasaun-no-exonerasaun-polemika-entre-prezidente-da-republika-ho-governu-rdtl/

terça-feira, 23 de fevereiro de 2016

Ensaiu Kona Ba Muzika Iha Timor

Kultura Timor Leste
Ensaiu ida ne halo ho objetivu hanesan dialogu ho hahalok hakribik no ignoransia nebe iha kona ba muzika. Atu fo atensaun ba muzika nia valor, nia dignidade ho nia papel iha nasaun timoroan. Provoka hodi hanoin kona ba muzika, tantu husi musiku sira ho ema nebe gosta rona muzika.

Wainhira ita bot sae mai, ita barak rona katuas ho ferik em jeral sira dehan 'tokador' hanesan bandidu no laos dalan diak Ba futuru. Hahalok nebe hakribik muzik no ignora ninia valor hanesan iha papel fundamental iha Civilizasaun, Sosiedade no iha ema kriatura ida nia moris.

Povu iha rai ida atu iha Dignidade tenki iha Kultura, ne maka nia Hun ho identidade hodi halao nia moris iha komunidade ho sosiedade. Ataun signifika katak iha Timoroan nia civilizasaun campo barak maka dezenvovlve hodi povu ida nia moris bele akontese. Provas moris maka Adat rai Timor nian. Nebe husi Lulik to'o Uma Lulik mai to'o iha estrutura ierarkika ukun nain tun to'o povu, muzika sempre halo parte iha estrutura ida ne hanesan instrumentu expresaun moris nian nebe povu timoroan uza hodi organiza no formaliza nia moris iha Kultura ida nia laran - husi dinamika ida ne maka mosu Tebe Dai, Dahur, etc. Ho expresaun konkreta hirak ne maka Babadok, Ghong, instrumentu seluk tan, hananuk ho Bidu sira hodi mosu.

Uluk bealan sira nia tempu, wainhira sira ba kuda natar, sira hananuk ho bidu. Sira atu Ba funu, sira bidu ho hananu. Ema ruma mate sira halelir ho hananu. Festa ruma sira Bidu, dere Babadok, Ghong, hananu no Tebe Dai halo kabuar reprezenta Loron - traduz elementu natureza ida hanesan loron ba iha muzika. Tebe Dai mosu husi relasaun nebe Timor iha ho Loron - hodi sai Timor Lorosae.

Nune muzika halo parte fundamental iha sosiedade no Kultura hanesan expresaun povu ida nia moris husi kik to'o bot - husi tempu uluk to'o ohin loron. Ho provas isin iha Timor nia Adat, oin nusa maka ita bele fo fali ba muzika nia valor ho dignidade iha rai Timor? Los ka lae, wainhira ita hare ba iha rai Timor, bele hetan Muzika husi Babadok, Tebe Dai, Kore Metan to'o ba iha Hino Nacional Patria muzika nia expresaun isin?

Sinal hirak ne serve atu fanu ita hodi hakfodak ba ninian valor ho dignidade. Katak uluk liu antes tempu kolonizasaun to'o kolonizasaun, to okupasaun Indonezia nian to'o ukun rasik an. Muzika sempre halo parte iha Timor nia moris. Iha tempu funu nian muzika sai hanesan intervensaun ho ativismu politiku, iha festa ruma, muzika halo rame. Atu hasaen Lulik, tenki Tebe ho Bidu. Atu celebra loron nasaun nian, Hino Nacional Patria tenki toka hatudu Timor nia Soberania ho Dignidade.

Nune se ita baseia ba iha muzika nian papel fundamental iha rai Timor nian moris, iha justisa ka lae, wainhira ita fo fali nia valor ho dignidade?

Hahalok hakribik ho prekonseitu kona Ba muzika halo kik Kultura timoroan. Iha nivel estatal, Estado timor hari ona kondisoes, estruturas ho infrastructuras hodi halao muzika nia atividade iha Timor. Agora Sosiedade Sivil tenki halao inisiativa hodi komprende muzika nia valor ho papel iha rai Timor ba timoroan sira.

Inisiativa sosiedade nian atu hahu tenki komprende lai, musika nia funsaun, nia valor ho nia fim. Ensaiu ida ne serve hodi hari dialogu no debate ho se maka iha interesse atu sadik nia horizonte no visaun kona ba Muzika.

Iha Politika muzika sai hanesan instrumentu konsiensia sosial ba povu ho nasaun. Instrumentu sidadania para komprende nia direitu ho dever hanesan sidadaun ida. Iha Ekonomia, muzika sai hanesan produtu komersial nebe artista sira fan sira nia muzika ba ema sira nebe gosta nia muzika, hanesan ne bele hari kondisoes finanseiras hodi hamosu Merkadu ho Industria muzikal. Se artista barak, muzika oin oin ataun festival ho auditorium sira ne iha ona para artista sira ne bele hatudu sira nia traballu. Muzika tuir gostu ida idak nian. Festival ba muzika massa nian no auditorium hanesan fatin hodi hatudu muzika ba gosto espesifiku, hanesan muzika ligeira ho publiku reduzidu.

Ne hanesan dinamika kultural hodi povu timoroan hatudu ninian talentu, kriatividade ho matenek. Husi bealan sira nia Tebe ho Dahur, to'o 5 de Oriente primeira geracao to'o Arquiris ba to'o Toni Pereira to'o Galaxy ho Grupo seluk, Muzika sempre moris no haburas rai Timor nian rain. Muzika bele kualia ba Domin, ba Damen, ba Politika, ba ema ida nia moris, ba sosiedade ida nia hakarak, ba buat los ho buat sala, etc.

Concluindo, oin nusa maka ita atu hadia ita nia muzika hodi akompanha desenvolvimentu seluk nebe halao ona iha estrutura ida-idak nian. Iha kampu Kultura estrutura iha ona agora oin nusa maka musikus sira atu hamutuk hodi hari kondisoes para organiza sector muzika nian. Permite muzika atu contribui ba Ekonommia, Kultura ho Sosiedade no Politika. Muzika nia valor ho papel haburas rai Timor nia furak.

Kay Limak
in Ensaiu kona ba muzika
Musico & Pedagogo
Lisboa, 22 de Fevereiro de 2016

sábado, 13 de fevereiro de 2016

Dicionário Português - Tétum

www.lidel.pt
O Dicionário de Português-Tétum nasce da necessidade, sentida no terreno, de um dicionário de cariz escolar, que pudesse constituir um utensílio auxiliar no ensino do português a falantes do tetun-prasa, nos diferentes graus de ensino. Assim, numa perspetiva didática centrada no aluno, foi concebido este dicionário que teve como prioridade a resposta às carências reais. 

Na elaboração de dicionários bilingues, o que é consagrado é a apresentação da palavra-vedeta e o seu correspondente na língua-alvo. No entanto, neste dicionário, optou-se, para todos os empréstimos do português, por apresentar a definição da palavra, como se de um dicionário monolingue se tratasse, seguida da palavra tal como foi tomada pelo tétum.

Um outro princípio seguido foi o de tentar que a seleção das entradas fosse o mais concisa possível, mas que evitasse palavras isoladas, privilegiando as famílias de palavras. Contudo, há casos em que uma das palavras da família tem uma frequência de ocorrência reduzida, mas foi contemplada, justamente, para corresponder ao princípio enunciado.

No que respeita à informação gramatical, optou-se por uma informação minimalista, de modo a torná-lo facilmente utilizável. 

·Mais de 15500 entradas
·Dirigido a um público heterogéneo, falante de tétum
·Transcrição fonética - See more at: http://www.lidel.pt/pt/catalogo/timor-leste/dicionarios-atlas/dicionario-portugues-tetum/#sthash.D0Tbquir.dpuf

quinta-feira, 28 de janeiro de 2016

QUEM É ANSELMO RALPH?

Quem é este angolano de 32 anos que tomou conta da cena pop e está a pôr Portugal a gingar ao ritmo do kizomba?


Não há sucesso sem sacrifício/ na minha caminhada eu aprendi isso.» Este é o primeiro verso de Muito Obriga­do, uma das músicas de A Dor do Cupido, o mais recente álbum de Anselmo Ralph. Se as coisas correrem como até aqui, será mais um sucesso deste cantor angolano de 32 anos que to­mou de assalto as rádios e as pistas de dança portuguesas com o tema Não Me Toca – o vídeo no YouTube já ultrapassou vinte milhões de vi­sualizações e liderou durante semanas o top 25 da RFM. Eem Dezembro Anselmo Ralph esteve em Portugal – depois de ter, em 20 de julho, esgotado a Meo Arena, em Lisboa.
Antes de o ser no nosso país, Anselmo Ralph já era um ídolo em Angola. Simbolizava o advento da cena pop africana, em que os sons tradicionais do kizomba e do semba surgem misturados com os ritmos da pop e dorhythm and blues – e que acompanha a explosão económica do país e da sua classe média. Por cá, foi a enorme massa de seguidores portugueses que ditou a diferença, que o tornou uma es­trela internacional – com 519 mil seguidores no Facebook, trinta mil no Instagram – e impôs o feito, pouco usual para um artista africa­no, de chegar às rádiosmainstream.
António Mendes, diretor da RFM, rádio do grupo Renascença, re­cebeu, em meados de novembro, o cantor nos estúdios da Rua Ivens, em Lisboa. No programa matinal da estação de rádio Café da Manhã, Anselmo não só fez um dueto com uma fã de 19 anos como também uma paródia da sua música O Euromilhões não Me Toca. O responsá­vel tem uma explicação para o sucesso do angolano: «Além do talen­to e da popularidade, o segredo do sucesso de Anselmo é cruzar refe­rênciaspop com as suas raízes angolanas e fazê-lo de forma contem­porânea e atual.» O diretor da RFM enaltece também a estratégia da equipa responsável pela divulgação do trabalho do músico além-fronteiras. «Nota-se que há um cuidadoso trabalho de produção. Ele tem trabalhado muito. Os vídeos dele são muito atuais, muito bem produzidos. Está lá tudo. Se nós ouvirmos Anselmo Ralph e de­pois um músico como por exemplo o Chris Brown, as sonoridades são semelhantes.» E mais: «Anselmo tem tido um cuidado muito grande na gestão da sua imagem.»
Conhecedor do panorama musical angolano, o empresário Manuel Moura dos Santos – que se divide atualmente entre Lisboa e Luanda – aponta também as razões do sucesso do hit do momen­to: «É uma música extremamente ritmada e alegre, pop, e que che­ga facilmente às pessoas.» O empresário, que já agenciou Rui Velo­so e ficou conhecido do grande público por ter feito parte do painel de jurados dotalent show da SIC Ídolos, compara o fenómeno Ansel­mo Ralph com outro movimento também com raízes africanas que ocorreu em Portugal há vinte anos. «É um processo em tudo parale­lo com o que aconteceu nos anos 1990 com a música cabo-verdiana, com o B.Leza (discoteca) e com o contacto que os portugueses toma­ram com a música que se fazia em Cabo Verde», explica.
Ao fenómeno também não será alheia esta dupla relação entre Portugal e Angola – com raízes centenárias e desenvolvimentos re­centes. A forte presença de comunidades imigrantes angolanas em Portugal, todos os portugueses com relações com o país, e, mais re­centemente, a nova emigração para Angola. Tudo isso facilitou o ca­minho, a abertura de espírito e o maior conhecimento do que se faz musicalmente em ambos países. «O Anselmo explodiu em Portugal no último ano. Há muitos clubes de música africana que têm imen­sa popularidade, não só entre os angolanos que residem em Portugal mas também junto dos portugueses. Alguns por influência dos tem­pos que passaram lá, dos que vivem cá e trabalham lá e estão cá tem­porariamente e já tomaram contacto com este tipo de música. Todos esses fatores ajudaram muito a criar empatia com a música que se faz em Angola», explica o empresário.
Até porque a língua, aqui, é um fator facilitador. Tanto António Mendes como Manuel Moura dos Santos acreditam que Anselmo Ralph será apenas o primeiro de um movimento que há de trazer ao mercado português mais nomes da cena musical, não só ango­lana mas de outros países africanos que falam português. O diretor da RFM explica: «Temos ligações com esses países, temos cada vez mais pessoas que circulam entre cá e lá, que levam e trazem influên­cias. O que é surpreendente é como não aconteceu há mais tempo!» Manuel Moura dos Santos corrobora: «Ainda bem que a música an­golana está a chegar a Portugal e que a música portuguesa chega a Angola. Cantam-se na mesma língua e faz todo o sentido esse inter­câmbio, e que também envolva Cabo Verde, Moçambique.»
O SÉTIMO ARTISTA MAIS RENTÁVEL DE ÁFRICA
Não se pode perceber o sucesso e a mediatização de Anselmo Ralph sem fazer referência ao «fator Fanny». Quando em julho a TVI exibia o reality showBig Brother Vip, a concorrente Fanny Rodrigues – a famo­sa finalista da segunda edição de Casa dos Segredos 2 – recebeu a visi­ta de um dos seus artistas favoritos dentro da casa da Venda do Pinhei­ro: Anselmo Ralph. Ela própria já tinha falado do cantor angolano no primeiro reality show em que participou, mas foi a ida de Anselmo ao programa da TVI, como o próprio reconheceu depois, num post na rede social Instagram, o impulso que faltava para o dar a conhecer ao público português. «Foi graças a uma admiradora do meu traba­lho, a Fanny, que tive a oportuni­dade de participar um programa [Big brother Vip], em que o meu ta­lento por si só não me levaria lá», dizia ele.
E como é que Fanny conhe­cia este inusitado cantor ango­lano? Tendo vivido até 2011 na Suíça, Fanny começou a ouvir a música do angolano há seis anos. Por essas terras frias, os sons da pop-kizomba de Anselmo fa­ziam parte do dia a dia. «Come­cei a ouvir Anselmo Ralph no início da adolescencia, na altu­ra de músicas como Não Vai DarFanatismoPós-Casamento.»
O sucesso de Anselmo Ralph passou pela Suíça mas começou em Angola, claro. Um êxito que o transformou no sétimo lugar do top 10 dos músicos mais rentáveis do continente africano. O ranking, divulgado em setembro pela Forbes Africa em par­ceria com o canal sul-africano de música Channel O, é lidera­do pelo senegalês Akon, seguido dos nigerianos Don Jazzy, P-Square, D’Banj, Wizkid e 2FACE Idibia. Sete anos depois de ter lançado o primeiro album, Histórias de Amor, o músico de 32 anos é mais do que um nome, uma marca. E empresas como Sa­msung e Coca-Cola cedo se aperceberam disso, apressando-se a capitalizar comercialmente a sua projeção. A empresa ango­lana de telecomunicações Unitel lançou uma linha de telemó­veis Samsung personalizados com wallpapersringtones do in­térprete de Não Me Toca, que também já lançou uma fragrância masculina. O potencial internacional do músico captou a aten­ção da Sony Music (que detém artistas como Miley Cyrus, Bri­tney Spears e o conterrâneo Yuri Cunha), que assinou contrato com ele no início de 2012.
Para este sucesso não é alheia a biografia do cantor que nas­ceu Anselmo Ralph Andrade Cordeiro, em Luanda, a 12 de março de 1981. O filho do diplomata Leal Cordeiro e de Bernardeth Andrade cresceu entre a Europa, África e os EUA – onde o pai foi embaixador nas Nações Unidos. Em criança, como o próprio explicou numa recente entrevista ao programa Etnias da SIC Internacional, era tímido. «Sempre tive medo de multidões, de enfrentar o público. E ser músico nunca foi algo que pen­sasse fazer no futuro», conta, recordando, em jeito de brinca­deira que nos primeiros anos da sua carreira essa introspeção lhe valeu uma alcunha. «Chamavam-me o músico mais tími­do de Angola [risos].»
OS ÓCULOS ESCUROS E A VIDA EM NY
Os óculos escuros que o cantor angolano usa são mais do que uma imagem de marca, são uma necessidade. Como revelou recente­mente à revista TV7 Dias, sofre de miastenia grave, uma doença neuromuscular que provoca fadiga dos músculos voluntários e que, num estado evolutivo mais avançado, pode atingir a capaci­dade de deglutição e respiração. «Não tenho força nas pálpebras e às vezes as luzes e os flashes incomodam. Como não tenho força faz que acabe por fechar os olhos. Foi por causa disso que me fui habituando a usar óculos escuros», explicou o cantor à TV7 Dias.
E não foram apenas as viagens profissionais do pai que o fizeram calcorrear mundo desde pequeno. Ia muitas vezes com a mãe em busca de um tratamento para a doença. Aos 5 anos veio viver para Portugal, regressando três anos depois a Angola. Um ano depois, aterrava em Madrid. Sempre com a mãe, Bernardeth, chegou a ir à África do Sul, à Bélgica e à ex-Jugoslávia.
Leal Cordeiro e Bernardeth separaram-se quando Anselmo tinha 9 anos – o cantor e os irmãos viveram em Luanda a guer­ra civil. Mas com 15 anos gravou o seu primeiro álbum, com a colaboração de Camilo Travassos [conhecido artista de kuduro]. O disco, lançado no mercado em 1997, não teve grande expressão. «É considerado quase uma relíquia», brincou, em entrevista ao programaZimbando, da TV Zimbo.
Esse ano foi fulcral: Anselmo muda-se para os EUA, onde o pai es­tava a viver e a trabalhar como representante diplomático de Ango­la nas Nações Unidas. «O meu pai disse para eu ir, que me dava comi­da, mas que eu tinha de trabalhar para pagar a faculdade. Acho que foi uma grande atitude dele e hoje agradeço. Naquela altura achava que ele tinha de pagar. Mas o facto de ele ter dito para me desenrascar fez de mim um homem», contou o músico à TV7 Dias. Na terra de to­das as oportunidades teve vários empregos, inclusive no Mcdonald’s, para conseguir dinheiro para pagar as propinas da Manhattan Community College, onde (quase) tirou o curso de Contabilidade. Para satisfazer os pais, diz, porque a música continuava a ser o seu sonho. «Quando comecei a dedicar-me mais ao curso e pus a músi­ca de parte, fazia parte apenas do grupo coral International Church of Christ», contou à SIC Internacional.
Depois de um verão passado em Angola, Anselmo planeava re­gressar aos EUA para terminar o curso… o que acabou por nunca acontecer. «O meu pai ainda hoje me cobra. “Faltam duas cadeiras!”, diz [risos].» Foi a mãe que lhe permitiu gravar o primeiro álbum, His­tórias de Amor, em 2006. No Dia da Mãe, o músico agradeceu o voto de confiança através de uma mensagem no Instagram. «Ainda me lem­bro quando deixaste de fazer “aquela” operação num momento em que estavas mal de saúde porque decidiste emprestar-me o dinheiro para eu lançar o meu primeiro disco», revela.
Embora a influência americana de Justin Timberlake ou Stevie Wonder estejam bem presentes na sua música, Anselmo diz que o cunho angolano é primordial no seu trabalho. «Há quem pense que as influências americanas são predominantes na minha forma de estar e cantar, mas não é verdade. Viver fora talvez tenha alarga­do alguns horizontes, mas a essência vem de Angola», diz o músico ao portal de entretenimento Angorrusia. «Quero mostrar que além da gíria temos cabeça, que além do kudurotambém temos música clássica, quero mostrar outras facetas do povo angolano.»
O amor, o desamor, as traições, o romance são os temas centrais da sua música. «O romantismo é em qualquer língua, em qualquer país, bastante semelhante. Toda a gente ama, toda a gente quer ser ama­da, toda a gente sofre. Enquanto houver pessoas com coração, haverá oportunidade para falar de amor», disse numa entrevista ao programa Etnias da SIC In­ternacional. O seu coração está ocupado há oito anos: é casado com Madlice Castro desde 2008 e tem dois filhos, Alicia, de 7 anos, e Jadson, de 2. Presença habitual nas revistas de social angolanas, Anselmo e Madlice são um dos casais mais popula­res de Luanda. No Instagram há uma declaração de amor pública do cantor. «Se dizem que por detrás de um grande homem es­tá sempre uma grande mulher, então somos como um Porsche, o motor fica atrás.» 

Fonte: Noticias Magazine
http://www.noticiasmagazine.pt/2014/quem-e-anselmo-ralph/

Publicação em destaque

Dalia Kiakilir "My Self"

“ Ohin hau pinta aban ho perspektiva matak, ho larametin katak realidade bele mosu hanesan iha hau nia mehi! ”  Dalia ,    Was b...