.
Tell Me Why - Jauh di mata dekat di hati? Tebes ka lae ;) Official Video Out Now, by Kiakilir Dalia & A-Takur ©SilentVoice Pictures Productions 2019. �� Homemade video. Hope to keep you entertained �� Music in 3 languages, Bahasa indo, English & Tetun. Enjoy Lovers❤
TAMA LIU MAI BAINAKA SIRA, BEM VINDO E OBRIGADA PELA VISITA!

Ksolok

sexta-feira, 23 de agosto de 2013

Se Maka Fundador Falintil?

20 Agosto loron  Falintil

Se maka fundador Falintil?

Hosi: Caetano Guterres Maulori*

“Um dos Pioneiros das Falintil”, nebe halo plano kontra golpe nia hosi Companhia nebe halu konta material funu nia iha Timor,Destacamento do Serviço Material (DSM) Balide-Dili,hamutuk ho coordenadores Companhia seluk iha Dili laran, nebe sira nia naran sei lista ida, molok artigo ida ne’e remata, ami hotu iha Comandono orientasaun primeiro Comandante Geral dasForças Armadas da Defesa do Povo MaubereRogerio Tiago Lobatonaran ida ne’e makaami fo dauluk,wainhira ex.tropas português prepara forsas armadas ida atu liberta Rai Timor Loro Sae, iha 11 de Agosto 1975, molok prepara atu halu kontra golpe, iha20 Agosto 1975”.


Introdução

Historia 20 Agosto 1975 oin sa FALINTIL moris, ne’e momento histórico nebe nia valor as teb tebes ba povo Rai Timor Loro Sae no ba história funu ba libertação Timor-Leste,  tamba FALINTILmaka liman kroat povo Maubere nia, ohin loron nakfilak sai liman kroak Povo Timor-Leste nia, FALINTIL maka hanesan fatuk inan “Pedra angular” ba alicerce RDTL, FALINTIL maka Salvador da Frente Revolucionario Timor Leste Independente FRETILIN, iha 20  Agosto 1975, ex.tropas Português lubun oan ida nebe ema kuase la fo valor to’o ohin loron, mesak divisa kiikoan deit, soldados, cabos, furrieis, sergentos, aspirante miliciano ida mesak oan deit, nebe la hanoin tan dala rua kona ba konsekensia saida deit maka sei mosu ba sira nia an rasik, maske ema português mos barak no forsas operasional UDT mos Barak, sira iha deit hanoin ida mate ga moris ukun rasik an, no atu salva nia povo rai Timor Loro Sae nebe moris terus no susar durante tinan rihun 450!. Ex.tropas Português lubun ida nebe auto-organiza malu atu hari forsas armadas ida, se karik la halu  20 Agosto 1975, FALINTIL mos la existe, maka ohin loron kala ita labele ukun rasik an duni, Timor sai hanesan nasaun federado ba Portugal ou sai saida deit ita labele hatene só Nai Maromak maka kala hatene!.

Ba Nain ulun Timor Loro Sae nia sira, Maun alin inan feto Timor oan tomak nebe atan hakerek nain respeita no hadomi, historia20 Agosto 1975, oin sa FALITIL moris nee, naruk teb tebes, maibe, atan hakerek nain sei halu resumo badak deit tuir versaun hosi Companhia ida nebe halu konta ba armazen material funu nia no kilat musaniha Timorpaiol, nebe bolu naran Companhia do Destacamento Serviço Material (DSM), pontos balundeit odi loke dalam ba imi nia hanoin lesuk, odiimi bele halu konklusaun ida justo no equilibrado, se se deit maka bele soi, atu bolu naran ga fo naran ida FUNDADOR FALINTIL nia, ema ida deit ga, eh liu ema nain ida, hosi militar ga hosi ema civil,ou militar no civil hamutuk, tamba dala barak ema sempre koalia nia an deitwainhira ita hetan vitoria boot ruma, manan buat boot ruma, katak nia mesak maka halu buat ida nee ou buat ida neba, nee  mos ita labele fo salah, tamba koaliasira hanesan ne’e biasahanoin ita ema nia, “tendências danatureza humana, kodrat manusia ,  human nature tendency”!. Tamba ho razaun ida nee maka precisa ita ema barak no matenek barak nia hanoinlesuk, atu tau hamutuk ita nia hanoin lesuk sira ne’e maka ita bele halu konklusaun bele halu konklusaun ida ke los!. Deskulpa hatan hakerek nain koalia nune, tamba timor nee ita hotu ninia, barak ga uituan, ita ajuda malu, ita servisu hamutuk, ita terus hamutuk, ita tau hamutuk maka bele kompleta malu, odi timor bele sai manan i ohin loron sai nasaun ohin ida, ema ida deit labele halu buat ida, ida ne’e experiencia nebe ita hetan iha funu naruk durante tinan 24 nia laran  “lado a lado, saida by side, hand in hand, mutuamente se completa e se determina uma vitória, salin mengisi dan melengkapi barulah menentukan sebuah kemenangan!”, maibe tenke iha comando central ida nia okos, i comandante ne’e tenke hanoin nain no hanoin boot “Pemikir besar”no estratega makas nebe bele hatene trasa estrategia oi oin iha kampu polika, militar no diplomatika.

sábado, 3 de agosto de 2013

Livru “CHEGA” ba jerasaun foun

Ministériu Edukasaun hamutuk ho Asosiasaun Chega Ba Ita (ACBIT), lansa livru ho títulu “CHEGA” iha salaun konferensia Ministériu Edukasun, Vila Verde, Díli,  iha loron 22 Jullu 2013. Livru hamutuk 7,500 ne’e, atu distribui ba alunu sira iha teritóriu Timor laran tomak.

Ministru Edukasaun, Bendito dos Santos Freitas,  hateten, “ Livru ne’e importante ba estudante sira atu estuda no hatene kona-ba  istória nasionál ba luta libertasaun nasionál no aumenta referénsia ba materiál didátiku, liuliu kona-ba akontesimentu polítiku hahú iha tinan 1974 to’o prosesu referendu tinan 1999.

Iha fatin hanesan, Manuela Leong, Diretora Assosiasaun  Chega Ba Ita  (ACBIT),  hateten, “Razaun hakerek livur ne’e, tanba bazeia ba rekomendasaun husi CAVR nia relatóriu, ne’ebé ko’alia kona-ba Departementu Edukasaun. Matéria sira-ne’e sai nu’udar mata-dalan ba planu kuríkullu nasionál, atu hanorin istória, siénsia no polítika relasaun internasionál no lei.

Livru CHEGA ne’e iha volume 1  to’o 5, ho pájina hamutuk 230 hakerek ho dalen Portugés. Livru volume dahuluk, hakerek kona-ba rekomendasaun CAVR nian. Volume daruak, hakerek kona-ba istória konflitu, volume datoluk, kona-ba auto-determinasaun. volume dahaat, kona-ba violasaun direitu umanu I no volume 5  hakerek mós kona-ba violasaun diretu umanu II.

Ohin-loron Timor-leste presiza previne konflitu. Tanba Timor-leste nia ukun aan, hetan husi povu Timor-Leste nia sofrimentu. Jerasaun foun tenke hatene istória ne’e. Ita mós ajuda labarik sira, hadook aan husi violasaun iha futuru,” nia dehan.

Marka prezensa iha lansamentu ne’e, Vise Ministru Edukasaun ba Ensinu Sekundária,  Virgilo Simith, Vise Ministra ba Ensinu Báziku, Dulce de Jesus Soares, hamutuk ho Diretór Nasionál sira no funsionáriu sira husi  (ACBIT).

sábado, 27 de julho de 2013

Lafaek Oan Ida Naran TANUKA

Referensia seluk ida konaba ai-knanoik ka lenda Lafaek Timor

Lafaek Oan Ida Naran TANUKA

Pub. Dalia Kiakilir Agostinho (27 Julho 2013)
Iha loron ida, lafaek-oan ida moris. Nia inan tau tiha nia naran TANUKA. Bainhira TANUKA loke matan, nia haree buat ida kinur, kabuar ho naroman ne'ebe' nabilan loos ba nia. Nia fila ba nia inan hodi husu: "Buat ne'e sa-loos?" Nia inan hatan: "Buat ne'e naran maka loro. Loro ne'e fo moris ba sasan hotu-hotu iha rai hanesan ai, balada ho ema, ho mos fo naroman ba rai no hamanas ita. Ita hotu presiza loro atu bele moris.

TANUKA dehan: "Ohhhh... ha'u gosta loro!"

TANUKA hahu book an. Nia sinte malirin ho mos bokon. Nia husu fali ba nia inan: "Buat ne'e sa-loos? Nia halo ha'u bokon ho malirin." Nia inan simu-hasoru: "Buat ne'e naran maka bee." Bee ne'e monu hosi kalohan iha lalehan. Buat ne'e naran udan. Bainhira udan-been sira nakonu suli tuir kadalak, bele sai debun. Kadalak suli hamutuk, sai mota boot ne'ebe suli tun ba tasi." "Ita moris iha debun, iha bee laran. Nune'e mos iha animal seluk ho ai barak ne'ebe moris iha bee laran hanesan ita. Ikan, boek, manduku, xipu, kadiuk, ho budu-tasi mos moris iha bee laran. Bee ne'e fo-hemu ba sasan hotu-hotu. Ai, balada ho ema sira, ita hotu kuran bee atu bele moris.

TANUKA dehan: "Ohhhh.... nune'e ka? Ha'u gosta bee!"

Nia inan hateten ba nia: "Mai ita ba nani." TANUKA luku bee ho nani tun, nani sa'e, to'o nia hetan buat toos ida. Nia husu fali ba nia inan: "Buat ida-ne'e toos fali, saida maka ne'e?" Nia inan hatan: "Buat ne'e naran maka rai. Ai barabarak moris iha rai nee leten, niat abut tama iha rai okos. Rai ne'e fo moris ba sasan barabarak. Nune'e loro ho bee mos tulun sasan hodi moris iha rai leten."

"Iha sasan seluk tan ne'ebe moris iha rai leten: karau, asu, busa, kuda, fahi, bibi, hanesan mos ema. Ema ho anomal sira ne'e han ai-tahan ne'ebe moris iha rai leten. Ema ho animal balu han fali animal seluk. Ita hotu kuran rai ne'e atu bele moris."

TANUKA admira. "Ohhhhhh... nune'e fali ka? Ha'u gosta rai!"

Nia inan hateten: "Mai ita ba'la'o uitoan!" TANUKA ho nia inan la'o-ba haree rai. Sira la'o to'o buat aas ida nia hun. Buat ne'e aas tebes, to'o lalehan. Nia husu ba nia inan: "Buat ne'e aas tebes, ne'e sa-loos?"

Nia inan hatan: "Buat ne'e ai-hun ida. Ai-hun moris iha rai leten. Ai-hun sira-ne'e fo mahon ba ema, balada ho mos buat sira seluk tan. "Ai-hun barabarak moris hamutuk iha fatin ida maka ita bolu ai-laran. Iha ai-laran ita hetan balada ruma hanesan manu-fuik, samean, lekirauk ho niki. Ita hotu presiza ai atu bele moris."

TANUKA ho nia inan fila fali ba debun. Nia inan hateten: "Oras-ne'e ita deskansa. O kole duni tanba ita la'o dook tebes." TANUKA hatan: "Loos duni, ha'u nia ain kole tebes, maibe bele kole, ha'u mos haksolok tanba ohin ne'e ha'u aprende kona-ba sasan di'ak de'it iha ita-nia mundu-raiklaran." Nia inan hateten fali: "Nune'e duni, sasan sira-ne'e di'ak loos duni. Sasan hotu ne'e fo tulun ba ita moris haree didi'ak kona-ba sasan sira ne'e, tanba ita hakarak moris di'ak."

Nune'e, TANUKA habai an iha kolan sorin, hodi sinte loro nia manas baku ba nia kotuk laran. Nita toba, hodi mehi kona-ba sasan sira ne'ebe nita hetan ohin-loron.


Bibliographic information

Title: Lafaek-oan ida naran Tanuka
Author: Bibi Langker
Contributor: Mary MacKillop Institute of East Timorese Studies
Publisher: Mary MacKillop Institute of East Timorese Studies, 1995
ISBN: 187601900X, 9781876019006
Length: 22 pages

quarta-feira, 17 de julho de 2013

RENETIL "Antes sem Titulo do que sem Patria"

A "Geração da Resistência", tem perfeito conhecimento do papel da Juventude no processo de Luta pela Libertação da Pátria. RENETIL como organização estudantil cumpriu o seu dever Patriótico Proclamado no dia 20 de Junho de 1988.  

A RENETIL tem registado vários acontecimentos importantes e de grande impacto para a causa de Timor Leste. Alguns foram salvos em documentos, imagens e vídeos pelo que redigidos estão neste livro, outros ficaram "perdidos" mas que gravados estão na memoria, resta apenas a consolidação de testemunhos.

Congratulo Carlos Saky pela prontidão e disponibilidade em elaborar o primeiro livro que marca um pouco não só a historia da RENETIL mas como também a historia de TIMOR LESTE. 


- Dalia Kiakilir Agostinho, 17 Julho 2013


"RENETIL IHA LUTA LIBERTASAUN TIMOR LESTE"

Autor: Carlos da Silva LFR Saky
(um dos fundadores da RENETIL)

Lançamento do livro no dia 12 de Julho de 2013

Edifício CNRT Balide Dili


O livro "RENETIL na Luta da Libertação de Timor-Lorosa'e" fala sobre o processo de fundação da RENETIL,  a sua estratégia de transferir a guerra de Timor para a Indonésia através de "Indonesianização do conflito", e também de levar a causa para a Comunidade Internacional através da "Internacionalização do Conflito de Timor Leste", como a RENETIL veio a reforçar as trez frentes da Resistência "Armada, Clandestina e Diplomatica". O livro fala também das Operações de Sucesso e Insucesso da RENETIL, e das Relações da RENETIL  com a IMPETTU, da Intervenção da RENETIL nas decisões importantes tomadas pelo Comando Superior da Luta, o envolvimento da RENETIL na manifestação 12 de Novembro de 1991, Ocupação e pedido de Asilo Politico em Jacarta, das perseguições e detenções dos militares aos membros e lideres da RENETIL e do papel da RENETIL no referendo de 1999, e outros tantos. - Carlos Silva Saky (FB, 13/07/2013)
Para alem da breve descrição do livro, o autor Carlos Saky deixa um apelo a todos os seus companheiros para que tenham também a iniciativa de contar a historia da RENETIL conforme as suas experiências em livro.
"Eu sugiro" (...) a todos os companheiros, que se tiverem mais algo que não esteja incluído no livro, que registem também noutro livro. (...) Apenas para este livro, falei com o companheiro Samala Rua para que pudesse ser publicado em 2010, apenas após 3 anos e' que pode ter sido publicado, pois não foi fácil a recolha de informação de cada um dos militantes da RENETIL. Por isso já sugeri que será melhor a cada um dos UNER escrevam sobre as suas actividades, assim como as Trez Direcções Gerais (Indonésia, Timor e Exterior). (...). Só assim e' que teremos acesso as informações completas. Passou-se quase um ano, pedi aos companheiros da DIGERTIL para enviar informacoes das actividades da RENETIL em Timor, mas não tive as informacoes completas. Alguns disseram que já haviam esquecido das datas dos acontecimentos, meses e anos. Tudo o que encontrei foi o que inclui no livro.  
Também disse a alguns companheiros que também podemos publicar um livro da "RENETIL em Imagens" para que todas as fotografias possam ser incluídas no  mesmo.(...). O que se pode fazer e' utilizar algumas fotografias que representam os momentos ou eventos." - Carlos Silva Saky (FB, 13/07/2013)


Tal como Carlos Saky sugere e' importante  que todos os membros se disponibilizem a partilhar e registar estes acontecimentos históricos por forma a que os mesmos não caiam no esquecimento e por forma a que sirva de indicador e exemplo para a nova geração para que eles compreendam O que e' a Renetil e qual o seu papel na Luta pela Libertação da Pátria e do Povo. - Dalia Kiakilir Agostinho, 17 Julho 2013


Dalia Kiakilir Agostinho
Oxford, 17 Julho 2013

Publicação em destaque

Dalia Kiakilir "My Self"

“ Ohin hau pinta aban ho perspektiva matak, ho larametin katak realidade bele mosu hanesan iha hau nia mehi! ”  Dalia ,    Was b...