.
Tell Me Why - Jauh di mata dekat di hati? Tebes ka lae ;) Official Video Out Now, by Kiakilir Dalia & A-Takur ©SilentVoice Pictures Productions 2019. �� Homemade video. Hope to keep you entertained �� Music in 3 languages, Bahasa indo, English & Tetun. Enjoy Lovers❤
TAMA LIU MAI BAINAKA SIRA, BEM VINDO E OBRIGADA PELA VISITA!

Ksolok

sábado, 23 de novembro de 2013

Lian Materna Iha Timor

 
"Timor iha Lian Barak"
  MAC Criancas Unidas
  (video cortesia Kirsty Sword Gusmao Youtube)


"Timor iha Lian Barak"
  MAC Criancas Unidas
  (video cortesia Kirsty Sword Gusmao Youtube)


Lian Materna Iha Timor

Iha loron 8 liu, fulan Fevereiru, kuarta-feira, Primeiru-Minstru , akompañadu husi Ministru no Vise-Ministru Edukasaun, partisipa iha sesaun ekstraordinaria Parlamentu Nasional nian, konvoka husi Bankada Fretilin, hodi esklarese ba Distintu Deputadu sira konaba politika Governu nian ba Lian Materna.

Iha fulan Abril 2010 forma tiha Grupu Traballu ba Komisaun Nasional ba Edukasaun hodi hahu esbosu ida konaba uza Lian Materna iha Ensinu Baziku. Hodi komplementa estudu ida neé, iha rezultadu ida husi levantamentu ida neebe ekipa espesialista Timoroan sira mak halo, liu husi ONG BELUN, neebe hatudu katak difikuldade ba prosesu aprendizajen labarik sira nian, liu liu iha area rural País nian, hatudu katak labarik sira la dumina kualker lian ofisial ida.

Bainhira ita haree katak regras universais ida konaba pedagojia maka tau alunu iha sentru prosesu aprendizajen i ita haree katak labarik timoroan barak, bainhira hahu sira nia eskola, hetan difikuldade boot hodi asimila konteudu hanorin, hodi kontinua la hatene lee no hakerek,  entaun rekomendasaun husi estudu ida nee sai hanesan baze ba dezenvolve programa Lian Materna ba labarik sira maka la domina lian ofisial rua nee, bainhira halo tranzisaun sistematika ba aprendizajen ba lian Tetum no lian Portuges.

Primeiru-Ministru koalia kona ba vantajen uza Lian Materna hodi fasilita interasaun entre profesor no alunu sira durante prosesu ba hanorin no aprendizajen, liu liu ba asimilasaun lalais konaba literasia no absorsaun ba numerasia, evita rekursu ba tradusaun ba esplika konteudu progamatiku no hanesan nee uza didiak tempu iha aula ba asimilasaun efetivu ba kurikulun eskolares nian.

“Bainhira ita aplika Lian Materna, ita fo kondisaun ba labarik sira aprende didiak no fasilita interesaun entre alunus no profesores, alunus no alunus , no alunus ho komunidade”, dehan Primieru-Ministru, nia hatutan tan “Lian Materna komesa uza iha area iha pais neebe la koalia Tetum no Portuges, ba labarik sira bele partisipa ativu liu iha eskola, banhira sira hanesan sujeitu iha prosesu aprendizajen no laos deit objetu iha aprendizajen”

Ida seluk, programa ida nee sei luta ba labarik sira mak husikeskola no dezenvolve kapasidade kognitiva labarik nian, hanesan mos aumenta sira nia partisipasaun no kriatividade. Primeiru-Ministru hatutan tan mos katak “Labarik sira maka la koalia lian seluk selae lian materna, iha informasaun barak ba simu i hatudu difikuldades ba apredizajen. Iha tinan sia eskolaridade obrigatoria nia laran, alunu sira durante primeiru tinan haat seidauk hatene hakerek! ida nee problema grave ida ba ita nia sistema ensinu no ita tenke rezolve”.

Projetu uzu lian nasional (materna) ba akizisaun ba kompetensia minima ba literesia no numeresia, hanesan projetu-pilotu diak ida maka tenta dezenvolve solusaunba kestaun aprendizajen no susesu eskolar alunu sira nian iha inisiu ba sistema ensinu. Projetu ida nee tuir akordu ho Planu Estratejiku Ba Edukasaun Nasional 2011-2015 neebe afirma nesesidade atu asegura katak sistema edukasaun sei hasai bareiras hotu, hodi premite ba labarik sira halo parte iha sistema edukasaun.

Implementasaun ba projetu pilotu ida nee iha eskola 12, iha Timor-Leste, iha distritu Oe-Cusse, Lautem no Manatutu, mak hanesan proposta mak agora daudaduk sei halo konsulta alargarda i ke preve avaliasaun kuidada ida hodi hare se promove kapasidade labarik sira nian hodi asimila konteudu kurikulares iba posterior aprendizajen ba lian ofisiais. Ministeriu Edukasaun, hamutuk ho entidade parseiras seluk, sei ko-ordena no avalia rezultadu husi programa ida nee i sei fo apoiu teniku ba nia inplementasaun, mak agora iha Komisaun Nasional UNESCO iha Timor-Leste nia responsabilidade.


Kay Rala Xanana Gusmao
Primeiro Ministro da Republica Democratica de Timor Leste
Dili, 10 Fevereiru 2012

sexta-feira, 22 de novembro de 2013

Escritor timorense Luís Cardoso em Díli para lançar última obra

Luis Cardoso "Takas"
Díli, 22 nov (Lusa) - O escritor timorense Luís Cardoso chegou hoje a Díli para lançar, na segunda-feira no Arquivo e Museu da Resistência, o seu último livro, intitulado "O ano em que Pigafetta completou a circum-navegação".

A obra, segundo a sinopse disponibilizada na página na Internet da Sextante Editora, foi editada em 2012 e conta a história contemporânea de Timor-Leste através de três navios - o Arbiru, o Lusitânia Expresso e nau Vitória - e inclui todos os que participaram para a construção do país.

Luís Cardoso nasceu em 1959 em Cailaco e estudo em Díli no Liceu Francisco Machado, tendo depois seguido para Portugal para ingressar no Instituto Superior de Agronomia.

O autor, que viveu em Portugal durante a ocupação indonésia, também estudou direito e fez o mestrado em política do meio ambiente.

A sua obra literária inclui a Crónica de uma Travessia (1997), Olhos de Coruja, Olhos de Gato Bravo (2001), A Última Morte do Coronel Santiago (2003) e o Requiem para o Navegador Solitário (2006).

A cerimónia de lançamento do livro foi organizada pelo Arquivo e Museu da Resistência Timorense em conjunto com a secretaria de Estado da Arte e Cultura e a Presidência do Conselho de Ministros.

MSE // JCS

Lusa/fim

sexta-feira, 8 de novembro de 2013

Muzika Timor, Hau Nia Hanoin

Arquiris Band, foto cortesia Tony Pereira
Desde sempre ita nia moris hetan influensia hosi fatores barak, fatores ne’ebe ajuda ita evolui no moris nudar ema criatura. Timor konhesidu ho nia identidade cultural no unika, ho nia riku-soin típica no expresaun cultural hakat husi jerasaun ba jerasaun ne’ebe marka iha ida-idak nia moris i ho ne’e adopta, explora no dezenvolve. Muzika nia influensia iha ita nia sosiedade sofre alterasaun barak ne’ebe acompanha durante tempu naruk iha ita nia moris.

Uluk-liu iha tempu ita nia inan-aman no avo sira knanuk popular liu entre sira seluk mak Cinco Oriente, Arquiris Band no Abril Metan famozu ho violinu no compositor ho prestijiu bo’ot iha muzikal, hamoris genru tipiku muzika Kore-metan. Melodia uluk nian, uza nafatin nudar referensia hosi ita nia “musisi” tanba iha nia signifikadu nostaljiku no melodiku ba “ouvintes” (rona-na’in) liuliu ba ita nia “ferik-katuas” sira tamba transporta forsa tomak ba tempu uluk, hamoris hikas sira nia passado.

Hakiduk itoan iha tempu ita hanoin hikas melodia balun nebe ita rona fila fila, mak hanesan, Bo-lele-Bo, Mama Hakarak, Maria, Labarik Nain Tolu, O Doben, musika "koremetan" Abril Metan no seluk tan...

Bo-lele-Bo


Mama Hakarak


Maria - 5 Oriente


Hahu iha tinan 1975 muzika afirma-an sai nudar fator importante ida iha prosesu funu. Liu husi liafuan, mensajen transmiti ba timor-oan sira iha diaspora (rai-liur) hetan impaktu maka’as no influensia ema nia atitude no hanoin ho konsekuensia fanun mundu nia atensaun ba kauza Timor. Por exemplu: I'm Still Fighting, Lemorai, Soldado Jawa, Juventude Luta no seluk tan...

I'm Still Fighting

Muzika husi Cantor Compositor Ágio Pereira "I'm Still Fighting" grava iha 1985.

Lemorai 

Muzika Amandio Sarmento “Lemorai” mosu iha década 83/85. “Lemorai” mosu ho ojetivu politiku atu reforsa autoestima no motiva timoroan sira la bele haluha no nafatin luta ba Independensia no Unidade Nasional, apelu apoio politiku no diplomatiku. 

Iha rai-liur diaspora lori muzika timor nian ba rai-ba rai, ne’ebe kria jenru foun muzikal husi mistura muzika timor nian ho istilu eis kolonia sira seluk. Hafoin 1975, Timor nia muzika politicamente associa ba movimentu Independensia. Foti exemplu hanesan Banda “Dili All Star” iha Australia lansa muzika ida nebe sai nudar hino luta nian ba referêndum ba Independensia iha tinan 2000, Grupu Tata Mai Lau interpreta iha Serimonia entrega Premio Nobel da Paz iha Dezembru 1996 muzika “Ita Timor Oan”, em português “Nos Timorenses” ne’ebe kolia konaba Uniaun no Liberdade.

Ukun Rasik Aan - Tata Mai Lau


Tata Mai Lau moris iha tinan 1984, grupu cultural conhecido a nivel internacional. Nia atuasaun iha mundu rai klaran serve ba representa la’os deit cultura no tradisaun Timor nian maibe mos divulga no fanun atensaun comunidade internacional ba situasaun rai-laran, “Ukun Rasik An” no "Ita Timor Oan" mak muzika ida nebe rona liu no proclamada hosi grupo.

Por Ti Timor - Grupo Lorico Timor

Interpreta hosi Grupo Lorico Timor, letra Moises de Deus nian. Muzika “Por Ti Timor” toka maka’as timoroan sira nia fuan no comunidade internacional iha altura krize Setembro Negro iha tinan 1999. Lia-fuan muzika ne’e  rasik dehan buat hotu…

Liberdade - Galaxy

Grupo Galaxy moris iha 2002, sira nia muzika representa espiritu revolusionariu juventude timor oan nian nebe incorpora rebelia, anti-kolonialismu, issue  tradisionalismu, Sida, generu, explorasaun petróleo no anti korrupsaun. “Liberdade” nudar apelo ba Uniao hodi harii no dezenvolve Rai Timor Leste.

Ita Nia Rain -  Dália


Titulo Muzika “Ita Nia Rain”, husi Album LIAFUAN lansa iha fulan Abril tinan 2011 iha Timor Leste. Knanuk ne Dalia hakerek iha momento crize nebe rai Timor Leste hasoru iha 2006. Iha tinan 2011 Radio Difusaun Publika Japao NHK introduz “Ita Nia Rain” ba projektu Breath For Peace husi Nantokashinakya. 

Makerek -  Alcatraz

Alcatraz, Anuku Loro Sae, Detective Band, NFour, Rai Nain, no grupo seluk tan, uza sira nia talento muzikal no kreatividade hodi promove laos deit dalen no tradisaun Timor nian maibe mos kontribui ho forma kritika-sosial sira nia hanoin konaba realidade iha Rai Laran.

Uza muzika iha istoria Timor-Leste hetan impaktu global extraordinaria, iha dala-ida ne’e muzika resistência utiliza nudar “arma” la’os deit cultural, maibe mos politika, ajuda ultrapassa problemas no dificuldades no importante liu tan fo conhece ba mundu liu hosi melodia situasaun aktual ne’ebe Timor hasoru iha tempu neba, despertar curiosidades no hetan poder critico ouvintes sira.

Kriasaun identidade ida iha mundu muzikal ne’e obra austera, percurso presenciado liu husi muzika marka consoante ho tempu e ohin foin-sae sira banati ho ritmu instrumentu babadok, gongo, sst., no tipiku Kore-metan (uma referensia ita nia kultura) ho istilu uniku babain uza iha serimonia “Kore-metan” ho lian violino, kabukina no tola ne’ebe instrumentu sira ne’e desempenha papel relevante tebes iha performance muzikal. Nia valor sentimental ita nia jerasaun hakuak metin. I nune’e ita kontinua, evolui no diversifica nafatin ho diversas cores alegres ne’ebe identifika ita nian.

Iha ema hotu nia moris, muzika iha papel barak. Nia fo hanoin ita ba momento, expressa sentimentos, dehan istoria ida, ho forma ida ou seluk sem ita hatene, muzika mak "sala wa’in" ba ita nia atitude balun no ho forma oinsa ita expressa. Muzika nudar "arma incógnita", nebe matenek nain sira muzika nian explora hodi koko alkansa Desejo no Mehi ida!

Ita nia jerasaun, ohin, konesidu ho expressiva, alternativa, no importante liu tan “criativa”, la haluha ita nia orijin expresaun cultural mak aspirante muzika no foin-sae sira ho talento muzikal hatur-an ho excelência buat nebe horiseik nian ohin sai presente no moderno.

Nudar ser humano ita hakat hosi faze barak dezenvolvimentu, ne’ebe cada fase ho nia dificuldades rasik, No entanto, prosesu komunikasaun ne’e comum ba parte hotu. Iha kontestu ne’e, hau fiar katak muzika contribui ba valor autoestima loke dalan komunikasaun hodi to’o metas no fo hakat-liu etapa difisil iha ita nia moris. Muzika é uma inspiração continua ne’ebe identifica ita, molda ema no pensamentos, revoluciona no marka faktus istorikus, motiva, fo tulun no partisipa iha moris ema hotu nian – humanity.

Importante ba ita "musisi" sira la’os deit halo muzika maibe interioriza mos esensia muzika nudar pilar fundamental humanidade nian. Haktuir Artista famoso Americano James Whistler, "Um artista não é reconhecido pelo seu trabalho, mas pela sua visão." Signifika "Artista ninia folin laos hare husi nia obra deit maibe husi nia vizaun."

Muzika moris no evolui, hanesan ita nia lian no literatura, moris, transforma-an consoante ho ita nia istoria moris nian.


Dalia Kiakilir Agostinho
in Muzika Timor, Hau Nia Hanoin
Oxford, 9 de Novembro 2013

Le Artigo ho Dalen Portugues : Musica de Timor, A minha Visão

Musica de Timor, A minha Visão

Arquiris Band, Foto Cortesia Tony Pereira
Desde sempre a nossa vida é influenciada por vários factores, factores estes que nos ajudam a evoluir e a crescer como seres humanos e connosco abundam. Timor é conhecido pela sua identidade cultural e única, pela riqueza típica e expressão cultural passados de geração em geração que por sua vez marcam a vida de cada individuo e que a "este" cabe adoptar, explorar e desenvolver.

Abordando um pouco sobre a musica em Timor, 

Antigamente no tempo dos nossos pais e avos eram mais populares entre outros as músicas de Cinco Oriente, Arquiris Band e Abril Metan um famoso violinista e compositor com grande prestígio musical, dando vida ao típico género de música kore-metan. O ritmo musical por eles, adoptados continua a ser usado como referência pelos nossos músicos pois tem um significado nostálgico e melódico para os seus ouvintes mas demais ainda para os nossos "ferik & katuas" pois a sua forca transporta-os para o seu tempo de antigamente fazendo-os reviver o passado.

Publicação em destaque

Dalia Kiakilir "My Self"

“ Ohin hau pinta aban ho perspektiva matak, ho larametin katak realidade bele mosu hanesan iha hau nia mehi! ”  Dalia ,    Was b...