.
Tell Me Why - Jauh di mata dekat di hati? Tebes ka lae ;) Official Video Out Now, by Kiakilir Dalia & A-Takur ©SilentVoice Pictures Productions 2019. �� Homemade video. Hope to keep you entertained �� Music in 3 languages, Bahasa indo, English & Tetun. Enjoy Lovers❤
TAMA LIU MAI BAINAKA SIRA, BEM VINDO E OBRIGADA PELA VISITA!

Ksolok

quarta-feira, 22 de junho de 2016

BAINHIRA LOS MAK ESTADO ATU HARI’I TRIBUNÁL MILITÁR IHA TIMOR-LESTE?

(Artigu ida ne’e refere liu ba Oknum Polísia ho Oknum F-FDTL ne’ebé sempre halo agresaun fisiku malu hela deit) Husi: Moisés Vicente

Moisés Vicente
Perguntas iha leten ne’e soe hela ba autoridade Estado ka Governo RDTL-Repúblika Demokrátika Timor-Leste oinsa mak atu hanoin. Tamba durante ne’e tinan sanulu resin haat (XIV) liu ona nasaun Repúblika Demokrátika Timor-Leste hetan ninian restaurasaun da Independénsia. Maibé dala wain kazu barak mak sempre akontese iha instituisaun forsa Armada no ida seluk akontese iha instituisaun Polísia nian. Iha ne’e hakerek nain foti kazu tinan hirak nian hahu husi tinan 2006-2016. Iha tinan ida ne’e loron 13 Maiu 2016 kalan Membru Polísia Nacional Timor-Leste hosi Unidade Espesial Polísia Kompania Charly ho farda kompletu kareta ida, baku membru F-FDTL-Falintil-Força Defeza Timor-Leste operasionais Quater Jeneral Fatuhada, to’o baixa iha sala urjensia HNGV-Hospital Nacional Guido Valadares, Dili. (Jornál Timor Post, 16.05.2016). Kazu seluk, iha festa tinan foun Polísia Bobonaro Baku Doutor, Membru Polísia Nacional Timor-Leste Munisipiu Bobonaro halo agresaun fiziku hasoru Doutor Noe Bocage ne’ebé hala’o nia serbisu iha HRM-Hospital Referal Maliana tanba Doutor ne’e hasee Polísia ne’ebé mak baku komunidade sira. (Jornál INDEPENDENTE, 07.01.2016). Kazu seluk tan mos, foin dadaun oknum F-FDTL Baku Demantino Gomes to’o toba iha ICU Hospital Nacional Guido Valadares, Dili, iha ne’ebe kazu ne’e akontese iha loron 07 Juñu 2016 iha Becora entre vitima ho familia, maibé oknum F-FDTL ne’e to’o mai baku señor ne’e to’o grave tebes. (Jornál Suara Timor Lorosae, 13.06.2016).

Kazu seluk iha tinan 2015 wainhira Presidente da Republika Taur Matan Ruak tun ba visita suco sira iha Munisipiu Lautem komunidade balu hato’o keixa ba Presidente da Republika katak Membru F-FDTL balu uza atributu militár hanesan lori kilat tama iha manu futu fatin. Presidente da Republika Taur Matan Ruak mós husu atu populasaun atu labele tauk forsa basa forsa ne’e hanesan lutu ba nasaun Timor-Leste nian. (Jornál Timor-Post, 25.07.2015). Iha parte seluk, Xefe Estado Maior Jeneral Lere Anan Timur dehan, lakohi rona tan membru F-FDTL baku ninia komunidade rasik. “Hau lakohi haree tan membru forsa armada nian baku komunidade sira rasik, dehan Xefe Estado Maior Jeneral Lere Anan Timur liu husi nia diskursu iha ba Aniversariu Komponente Terestre ba dala 14 iha Baucau”. (Jornál Timor Post, 05.12.2015).

Kazu hirak ne’e agresaun fisiku akontese bebeik entre oknum forsa Armada F-FDTL-Falintil-Força Defeza Timor-Leste ho oknum forsa Polísia no oknum forsa rua ne’e sempre halo mos agresaun fisika ba nia povu babain. Wainhira kazu sira ne’e akontese durante ne’e sempre resolve iha interna deit entre kada instituisaun. Depois kontinua halo julgamentu iha Tribunais Distritais maibé Juiz sira sempre desizaun ne’e tarde e balu Juiz sira halo deit arkivumentu iha Tribunal ne’e rasik. Durante ne’e ita hotu observa katak kazu sivil mak sempre julgamentu deit iha Tribunál Distritais, maibé kazu oknum militár no kazu oknum polisia ne’e sempre adia nafatin husi Tribunál Distritais no balu Juiz sira halo dezisaun no balu mos Juiz sira la halo dezisaun penal.

Nestemomento, Tribunál sira ne’ebé mak Juiz sira halo julgamentu ba kazu sivil nian mak hanesan Tribunál Distrital Díli, Tribunál Distrital Baucau, Tribunál Distrital Covalima, Tribunál Distrital Oe-cusse, Tribunál Movel no to’o ikus liu iha Tribunál de Recurso. Tuir lolos Governo mos hanoin ona atu hari’i  tan Tribunál Militár iha Timor-Leste. Tuir baze legal iha ita nia lei Inan Konstituisaun Repúblika Demokrátika Timór-Leste artigu 1230 hatete katak Kategoria Tribunál sira-nian, iha ne’ebé ponto c) Tribunál militár sira-nian. Nomós iha alinea 3. Bele iha tribunál marítimu no arbitráriu sira. No artigu 1300 Tribunál Militár sira alinea 1. Kompete ba tribunál militár sira tesi-lia ne’ebé kona-ba krime ho natureza militár nian. Alinea 2. Lei Mak determina kompetensia, organizasaun, kompozisaun no knaar tribunál militár sira-nian. Tuir lolos Tribunál Militár ne’e hari’i ona atu halo julgamentu ba oknum F-FDTL no ba oknum PNTL ne’ebé mak sempre halo bebeik krime agresaun fisika ba malu entre instituisaun rua no ba ninia povu babain rasik. Ne’e parte ida.

Iha sorin seluk, iha lian Melayu (Bahasa Indonesia) dehan nune’e; mungkin orang menganggap bahwa hukum militer itu cukup untuk diketahui oleh kalangan militer saja. Hal ini tentu tidak salah, tetapi juga tidak seluruhnya benar. Hukum militer dari suatu negara merupakan sub sistem hukum dari negara tersebut, karena militer itu adalah bagian dari suatu masyarakat atau bangsa yang melakukan tugas khusus. Melakukan tugas pembelaan negara dan bangsa, dengan menggunakan senjata atau dengan kata lain tugas utamanya adalah bertempur. Militer adalah orang terdidik, dilatih dan dipersiapkan untuk bertempur. Karena itu bagi mereka diadakan norma-norma atau kaidah-kaidah yang khusus. Mereka harus tunduk tanpa reserve pada tata kelakuan yang ditentukan dengan pasti dan yang pelaksanaannya di awasi dengan ketat. Beberapa pihak menganggap bahwa yang terpenting bagi militer adalah disiplin. Itu benar, tetapi hendaknya jangan lupa bahwa salah satu unsur untuk menegakkan disiplin itu adalah hukum. Karenanya hukum itu secara tidak langsung menyelenggarakan pemeliharaan disiplin militer. Pengadilan Militer sebagai wujud nyata bagi masyarkat umum adalah lembaga penegakan hukum atau displin bagi para anggota militer. Dalam hukum pidana militer mengenal dua bentuk tindak pidana yaitu tindak pidana militer murni (zuiver militaire delict) dan Tindak pidana militer campuran (germengde militaire delict). Tindak pidana desersi merupakan suatu tindak pidana yang secara khusus dilakukan oleh seorang militer karena bersifat melawan hukum dan bertentangan dengan undang-undang khususnya hokum pidana militer.

Ba kazu hirak ne’ebé akontese bebeik ona iha ita nia rai laran depois de ita Restaurasaun Independensia tuir hakerek na’in nia konkluzaun katak, durante ne’e oknum Militár no oknum Polisia la tauk lei, oknum F-FDTL no Polisia sira ne’e mak iha lei nia leten. Iha ne’e husu ho perguntas“Lei mak Komandante ka, Maun Boot mak Komandante”?. Tuir lolos nudar instituisaun F-FDTL ho Polisia ne’e liman kroat povu nian, F-FDTL atu defende nasaun no pais ida ne’e. Iha ne’ebé Konstituisaun RDTL hatete katak artigu 1460 Forsa Armada sira 1. Forsa Armada Timór-Leste nian, FALINTIL-FDTL, ne’ebé sidadaun nasionál de’it maka halo parte, ne’e mak responsavel ba defeza militár Repúblika Demokrátika Timór-Leste nian no nia organizasaun nu’udar ida mesak ba territóriu nasionál tomak. 2. FALINTIL-FDTL garante independénsia nasionál, integridade territoriál, liberdade no populasaun nia seguransa hasoru agresaun ruma ka ameasa externa, ho respeitu ba orden konstitusionál. 3. FALINTIL-FDTL labele iha partidu polítiku no rona de’it ba órgaun soberanu kompetente sira, tuir Lei-Inan no lei, no sira labele halo intervensaun polítiku naran ida. Artigu 1470 Polísia no forsa seguransa sira 1. Polísia sei defende legalidade demokrátiku no garante sidadaun sira-nia seguransa internu, maibé sira labele iha partidu polítiku. 2. Prevensaun kriminál tenke hala’o ho respeitu ba direitus umanus. 3. Lei maka sei harii rejime ba polísia no mós forsa seguransa seluk.
   
Ikus liu rekomendasaun ba orgaun Governo tempu to’o ona atu hari’i Tribunál Militár iha pais Timor-Leste. Tamba durante ne’e kazu barak mak oknum forsa armada ho forsa polísia halo bebeik agresaun fisika ruma ba ninia sidadaun rasik e entre forsa Armada ho forsa Polísia.

Referénsia:
  1. Alfandega Ameasa Lori Oknum P-SIK ba Tribunál. Asesu iha Jornál Timor Post, 15 Abril 2016
  2. Tribunal Absolbe Offisial PNTL Husi Krime OIFS. Asusu iha Jornál Suara Timor Lorosae, 25 Abril 2016
  3. Polisia Labele Abandona Desizaun Tribunál. Asesu iha Jornál Timor Post, 29 Abril 2016
  4. Komando Harii Ekipa Independente Investiga Kazu Polisia Tiru Joven. Asesu iha Jornal Timor Post, 02 Maio 2016
  5. Labele Hakiak Polisia Cowboy. Asesu iha Jornal Timor Post, 14 Maio 2016
  6. UEP Hurlele Membru F-FDTL. Asesu iha Jornal Timor Post, 16 Maio 2016
  7. Investigasaun Kazu Membru F-FDTL vs PNTL Seidauk Remata. Asesu iha Jornál Diariu INDEPENDENTE, 02 Juñu 2016
  8. Oknum F-FDTL Baku Demantino Gomes Too Toba ICU HNGV. Asesu iha Jornál Suara Timor Lorosae, 13 Juñu 2016
  9. Komando Inkeritu Hela Oknum PNTL Baku Pesoál F-FDTL. Asesu iha Jornál INDEPENDENTE, 15 Juñu 2016
  10. Teori dan Hukum Konstitusi. Prof. Dr. Dahlan Thaib, S.H., M.Si. Dr. Jazim Hamidi, S.H.,M.Hum. Dr. Hj. Ni’matul Huda, S.H., M.Hum.
*Artigu ida ne’e larepresenta institusaun ne’ebé hakerek na’in haknar ba, maibé idea no argumentu sira ne’ebé lekar iha artigu ne’e nudar opinião pesoál. Iha sujestaun ruma bele haruka iha e-mail: moisesvicente.mahein@gmail.com   

terça-feira, 24 de maio de 2016

Escola São José Operário-Balide “20 de Maio marka Istória ba estudante”

Dili-Superintendente da Inspecção da Educação do Municipio de Dili, Virgilio Freitas Cabral hatete, komemorasaun loron Restaurasaun Independensia 20 de Maiu hanesan loron ida ne’ebé  marka istória ba estudante no jerasaun foun sira atu bele komprende no hatene.

“Loron 20 de Maiu loron refleksaun Restaurasaun Independensia, ne’ebé maka restaura iha loron 20 de Maiu tinan 2002, tanba ne’e mak Timor laran  tomak selebra loron Independensia ida ne’e, I loron ida ne’e mos marka istória ida ba estudante sira nomós ba jerasaun foun sira atu banati tuir, “dehan, Virgilio Freitas Cabral, ba Jornalista sira iha Ensino Secundário Geral-ESG São José Operário Balide Dili, Sesta 20/5/2016).

Superintendente da Inspecção da Educação do Municipio de Dili ne’e mos, sente orgullu bainhira hare’e estudante hosi Escola São José Operário realiza Içar Bandeira hodi komemora loron restaurasaun  independensia ne’ebé  marka  istória ida ba escola, tanba ne’e escola kontinua nafatin halao içar bandeira fulan-fulan.

“Ita mos orgullu bainhira ita nia estudante ida sesionadu hodi içar bandeira iha loron importante sira hanesan ne’e naran  boot ba escola liliu Escola Secundária Geral 20 de Maiu, tanba ne’e hau husu ba Director da Escola ho Mestri/a sira kontinua no orienta nafatin estudante sira ba iha içar bandeira ne’e, “ nia subliña.

Iha fatin hanesan Director da Escola Secundária Geral São José Operário Balide, Anacleto da Costa hatete, sira hala’o içar bandeira ne’e la’os foin hahu, maibé tinan-tinan sira importante sira hanesan 20 de Maiu, 30 de Agostu no 28 Novembru no seluk tan.

Entertantu estudante nain sanulu (10) husi Escola São José Operário mak selesianadu hodi partisipa içar bandeira ba Restaurasaun Independensia 20 de Maiu iha Municipio Ermera, ida ne’e orgullu bo’ot ba escola.

“Ami nia estudante nain sanulu (10) selesionadu hodi partisipa içar bandeira restaurasaun independensia 20 de maiu iha Municipio Ermera, ida ne’e orgullu bo’ot ida ba ami nia escola, ne’e signifika katak Escola Católica mós lakohi lakon ho Escola Públiku sira,” nia apresia.

Entertantu liu husi komemorasaun loron restaurasaun 20 de Maiu tinan ne’e, escola refere mós hala’o átividade sira seluk hanesan átividade Sertame ka Kadi Kakutak, Diskursu, Kulináriu, Musika, Desporto, Dansa Tradisional no átividade seluk tan. (fer)

Timor-Post, Loron Sabadu, 21 Maiu 2016

segunda-feira, 9 de maio de 2016

A vida é Dura

O dia começa cedo, as 4 da manha antes dos galos cantarem, levantamo-nos, sem tempo para um ideal pequeno-almoço, o aroma do café serve para ajudar a despertar. saímos pela porta fora, ainda esta escuro, o sol ainda não brilha, no entanto já se vêem carros na rua, e nos que não temos carro, a caminho dos transportes públicos caminhamos. No autocarro, o silencio... A expressão dos passageiros que ainda dormem mas que continuam despertos para tentar "não deixar fugir o seu destino" Contentes talvez não, mas decerto gratos por terem esta rotina no seu dia-a-dia que no fim é aquela que os sustenta. Muito já contribuíram para o pais que vivem, Dedicaram praticamente a sua vida inteira nesta rotina que decerto é benéfico para eles mas com certeza também para o seu pais. No entanto são obrigados a continuarem com esta rotina ate aos seus 65 anos, mesmo assim, apesar de terem atingido a idade continuam... É lamentável.... a reforma não ajuda, pois o mercado não é barato... têm de se sustentar, alimentar, cuidar da sua saúde... por isso sujeitam-se... Custa-me ver os idosos a trabalhar... sujeitarem-se a esforços físicos que notavelmente são agressivos... No entanto admiro forca de vontade, que mesmo no seu ritmo lento, aguentam a dor e o sofrimento. E não se queixam... Infelizmente...

Dalia Kiakilir
Oxford, 09 de Maio de 2016

As notícias não podem ser sujas

O jornalismo vive hoje tempos que não são nada fáceis. E creio que, para além de muitas outras condições para a sua defesa, (condições económicas e financeiras, etc.) é a prática de uma seriedade que transparentemente convença o público da construção notícia entre os factos, os acontecimentos e as situações com a mais directa e possível veracidade. 

O público não perdoa a falta de verdade da notícia e esta circunstância é aquela que, porventura, mais contribui para que, a pouco e pouco, perca a credibilidade no seu jornal. Ora, estamos num tempo de voragem de notícias. E num mundo mediático em contínuo frenesim, é natural que cada media queira surgir, em primeiro lugar, a dar informação que tem em caixa. 

Pressente-se, por isso, no espaço mediático um clima de desassossego e de uma enorme movimentação de derrame de notícias, sem aquele cuidado de reunir os requisitos que devem ornar uma notícia. Prefere-se a especulação, a novidade inédita e ainda não dada, à preservação das tais condições que possam inspirar ao público leitor ou ao telespectador sinais de confiança e veracidade. É verdade que, hoje, já não há notícias “secas”. Isto é, a notícia não dispensa o enquadramento com os factos noticiados. 

A notícia sem fugir a correlação com os factos e as situações para se tornar atractiva e colher a atenção do público, tem de ser imaginativa, criativa, no seu modo de contar factos e situações.

Mas, sinceramente, o que hoje constato é um volume notícias que quase em seguida têm o seu desmentido com uma desfaçatez impressionante de um simples pedido de desculpas. Obviamente, que as desculpas vêm “enroupadas” numa série de justificações. Nem sei como não há mais pedidos de indemnização pela falsa notícia e especialmente a junção de nomes de pessoas que nunca tiveram a ver nada com o assunto. As notícias não podem ser sujas.

Jose Manuel Paquete de Oliveira

Jornal Publico. 09 Maio 2016

Publicação em destaque

Dalia Kiakilir "My Self"

“ Ohin hau pinta aban ho perspektiva matak, ho larametin katak realidade bele mosu hanesan iha hau nia mehi! ”  Dalia ,    Was b...